La Veraj interparoladoj de Sokrato

Ci eraras, kara Eskino. ..' .

Cu do ci ne opinias multvaloraj la aferojn, kiujn ci diras al ni ? Tamen ci donacas ilin al ni kaj ni ricevas ilin kiel bonaĵojn.

Eskino, ci povas ricevi verajn bonaĵojn nŭr de ci mem.

Mi estas certa, ke mi ricevis bonegaĵojn de Sokrato.

Sokrato havas nenion por doni al iu ajn kaj Eskino povas nenion ricevi el ekstere. Mi povas nur, tial ke ci amas min,

helpi al ci por eltrovi la aferojn, kiuj estas en ci. Kaj mi povas helpi al ci por provi tiujn aferojn, por vidi ĉu ili estas ciaj veraj trezoroj kaj ciaj realaĵoj aŭ ĉu ili estas ŝajnoj kaj fantomoj. Kiam ci konsentas montri al mi la aferojn, kiuj estas en ci, mi blovas sur ilin per miaj tutaj fortoj por dispeli la plej malfirmajn el ciaj fanto- moj. Kaj kio rezistas mian blovon, tio verŝajne estas real- aĵo... Tiel, mi ne provas ion doni al la estonto, tial ke mi nenion havas por doni. Mi ne skribas, tial ke nenion mi havas direndan. Sed, se mi havus ion direndan, eble mi an- kaŭ ne skribus.

Kial do, Sokrato ?

Pro diversaj motivoj. La paroloj, kiujn mi trovas en la libroj, ŝajnas al mi el tri specoj. Multaj similas al ve- nenoj, kiuj povas nur malutili. Aliaj estas kuraciloj, uti- laj, se oni uzas ilin kun prudento kaj oportuno. La plej bonaj fine similas al nutraĵoj, kiuj plej ofte bonfaras, sed kiuj iafoje fariĝas malutilaj.

Kial ci ne pliigas la riĉaĵon de la homoj kaj la kvanton da nutraĵoj ?

Mi preferas instrui al kelkaj, kiel ili konu sin mem. Post mi, vi instruu la saman aferon al tiuj, kiuj volos kom- preni vin. Se vi sukcesos kaj se ili svikcesos, vi trovos

en vi kaj ili trovos en si ĉion necesan. ĉe la horoj, kiam vi preferos kaj kiam ili preferos serĉi en la libroj. vi scios kaj ili scios elekti tion, kio taŭgas al ĉiu. ĉar ĉio, kio povas esti utile skribata, tio jam de longe troviĝas en libroj. Kaj, aliparte, mi ne scias, ĉu la plej bona libro kaŭzas pli da bonaĵo aŭ pli da malbonaĵo.

Kion ci diras, kara Sokrato ? Cu do la inventinto de la skribo ne ŝajnas al ci laŭdinda ?

Se mi scius, kion li volis fari, eble mi laŭdus, kion li volis fari. Koncerne lian faritaĵon, mi konas ĝin kaj for de mi estas la penso lin laŭdi.

Kion li faris tiom malbona ?

Li eble kredis helpi pri la utilaj memoroj. Nu, en la animoj, kiuj fidas al tiu fremda helpo, li kaŭzis nur for- geson. Li instigis la homojn serĉi ekstere tion, kio estas trovebla nur ene. Li instruis al la homoj malzorgi sin mem kaj la solan sciencon necesan. Li alkutimigis ilin konside- ri la vortojn kiel aĵojn kaj la ombrojn kiel realaĵojn. Ho mia filo, estas tro da skribitaj libroj, kiel estas tro da

skribitaj leĝoj. Ci serĉu ĉiam en ci la verajn leĝojn kaj la sciojn verajn.

Libro Kvara

A a A A A A A A A A 1

Satono publikigis, inter siaj Diaioffoj, unu "Apologio-n de Sokrato". Ofte mensoga, tiu verko, eĉ kiam ĝi proksimas al la vero, malnobligas, sengustigas, banaligas la Saĝulon. Li alligas je civitanaj paroloj parolojn, kiuj estis mal- time kaj vigle homaj.

Neniu povas raporti, kia ĝi estis eldirata, la potencan diskurson de Sokrato. La Saĝulo ne estis el tiuj, kiuj unue gravuras parolojn en la vakson de tabuletoj, poste en la vakson de sia memoro. Certa pri sia koro kaj pri sia racio, li ne preparis, kion li devis diri, aŭ, se oni pre- feras, li preparis ĝin per sia tuta vivo kaj ĉiuj siaj me- ditadoj. Kaj li kuraĝe aŭdigis la melodiajn sonojn, kiujn la kolizio de la cirkonstanco, kia ajn ĝi estis, elirigis el du mirindaj liroj, lia koro kaj lia racio.

Mi ne povos nun doni la ekvivalenton de tio, kion mi donis ĝis nun. Pri la fama proceso, kaj nekonata, kaj ĉiam rakontata laŭ mensoga maniero, mi ne havas tujajn notojn, ankoraŭ varmaj de la evento, kaj kiuj konservas preskaŭ ĉion, kaj kiuj atentis ĉiun vorton aŭ ĉiun frazaranĝon ri- markitan. Mi estis tro konfuzita, tro kolera kontraŭ la malbonuloj kaj la stultuloj, kiuj ne hontis akuzi ian So-

ton, juĝi ian Sojcraton, kondamni ian Sokraton. Kiel mia .tv' :,:..>) kaj mia iŭ<x>.oero povus permesi, ke mi ski" bu en •'tlrj pasiplenaj 2;oroj ? Mi estis filo, kiu vidas en danĝe- ro la plej bonan el la patroj, kiu vidas, ke li iras ridet- ante al la morto. Mi estis kvazaŭ ebria de mi ne scias kia barbara honto kaj de akra malamo al la homoj, kiuj kapablas plenumi tiajn krimojn. Tuj kiam mi ne plu povis resti apud Sokrato aŭ klopodi por lia liberiĝo, mi forkuris de ĉiu ho- ma Ĉeesto; mi ankaŭ forkuris, mi ne.scias kial, el mia hej- mo. Neniu izolejo Ŝajnis aj mi sufiĉe dezerta. Mi marŝis tra la kamparo kaj kuris kiel frenezulo. Iafoje mi elkriis insultojn al la Ĉielo kaj al la tero. Aŭ mi ploris. Aŭ, por igi mian furiozon silenta, mi enŝovis miajn dentojn en angu- lon de mia mantelo.

Kiam, du jarojn poste, mi legis la "Apologio-n de Sokra- to" tia, kia ĝin publikigis Satono, mia indigno kaŭzis, ke mi ekprenis skribilon. Laŭ miaj memoroj, vekitaj de la men- sogoj de Satono, mi skribis, tiel fidele, kiel mi povis, la parolojn de Sokrato.