La Veraj interparoladoj de Sokrato

Oni akuzas min pri atenco al la leĝoj. Pri kiuj Heiĝoj temas ? Ĝar eble mi atencis la ridindajn leĝojn pri kiuj ili parolas, kaj ebie mi fieras pro tio. Sed miaj malamik- oj atencas al la veraj leĝoj, al la leĝoj, kiuj ne aliiĝas.

Koncerne viajn skribitajn leĝojn, kiuj aliiĝas laŭ la kaprico de homoj, Ĉu mi komplezos ekzameni, ĉu mi obeis ilin aŭ ĉu mi malobeis ilin ?

Homoj atenaj, kiu el vi fanfaronos pro neniama malobeo al iu ajn el viaj leĝoj ?

Cu mi memorigos vin, homoj atenaj, pri la afero de la militestroj, kiuj ne entombigis la korpojn de la civitanoj mortigitaj durn la ŝipa batalo apud la insuloj Arginuzaj ? Jes, mi memorigos vin, kiel, tiun tagon, vi atencis la le- ĝon. Vi obstinis juĝi Ĉiujn akuzitojn samtempe kaj via le- ĝo postulis, ke oni faru al Ĉiu akuzito apartan proceson. La sorto volis, ke mi prezidu vian kunvenon kiel epistato[11]. Mi rifuzis akcepti kontraŭleĝajn voĉdonojn. Sed aliaj ans- tataŭis min kun diligenta servemo. Sola el ĉiuj senatanoj, mi batalis, tiun tagon, favore al la leĝo. Malgraŭ viaj krioj kaj viaj minacoj, malgraŭ la oratoroj, kiuj sin pre- paris por akuzi min, mi protestis, en la nomo de la leĝo,

kontraŭ via dekreto, kiu insultege atencis la leĝon. Pii pos- 1 te, vi pentis. Ĉu via pento revivigis la homojn, kiujn via ] maljustaĵo mortigis ? j

Vi estu singardaj pri tio, kion vi faros hodiaŭ. Se vi i kondamnos min, pri tio vi pentos. Via pento ne revivigos min^kaj neniel korektos vian maljustaĵon.

Gu vi punis 6iujn inter vi, kiuj atencis la leĝon en la afero pri la militestroj ella insuloj Arginuzaj ? He ! se vi mortigus ĉiujn tiujn mortigintojn, kiu restus hodiaŭ por akuzi min kaj por juĝi min ?

Kial, tiun tagon, mi obeis kaj defendis la leĝon ? Tial ke pro pasio kaj malamo, ne pro justo, vi ĝin atencis. Sed, kiam la justo postulis tion, ĝi estas mi, kiu atencis la leĝon.

ĉu mi rememorigu ia aferon pri Leono la Salamisano ? Jes, mi rememorigos, kiel, tiuokaze, mia justo atencis la maljus- ton de la leĝo.

La Tridek[12] venigis min, kaj kvar aliajn, al la 'Tholos[13]. Tiuj ŝtataj administrantoj, kiuj reprezentis la tiaman leĝon, ordonis al ni venigi el Salamiso Leonon la Salamisanon, por ke oni mortigu lin, La kvar aliaj ordonitoj obeis. Koncerne min, mi retiriĝis en mian domon kaj dediĉis min al miaj kuti- maj okupoj, kiel se mi estus ricevinta neniun ordonon. Se la regado de la Tridek estus daŭrinta ahkoraŭ iom da tempo, mia malobeo kaŭzus mian morton. La maljustaĵo de la Tridek estus evitinta al Meleto, al Anito, al Likono - kaj al vi ĉiuj eble - iun maljustaĵon.

Tiel, jen vi atencas la leĝojn, jen vi obeas ilin; jen mi atencas viajn leĝojn, jen mi obeas ilin. Kial do mi ne rJ,xrdr.s k^n vi ?

Tiai ke ni ne obeas kaj ne malobeas en la saxŭe.j ciikons- tancoj kaj pro la samaj motivoj. Vi atencas la skribitajn leĝojn, kiel tiranoj, sed mi atencas ilin, kiel justulo... Vi-ne murmuru, homoj atenaj. Vi povas fari multe pli bone ol murmuri aŭ multe pli malbone : vi povas mortigi min. Vi do evitu al vi la ridindecon nrurmuri kontraŭ homo, kiu, se tion vi volas, estas mortiĝanto.

Vi atencas viajn leĝojn pro malsaĝo kaj mi atencas ilin pro saĝo. Mi obeas al viaj leĝoj, kiam ili proksimas al la justo aŭ kiam ili ŝajnas al mi indiferentaj. Mi malobeas ilin, tuj kiam ili estas maljustaj. Sed kiu tiel malobeas la leĝon, tiu estas pli bona ol la leĝo.

Mi malobeas la leĝon, ne kiel vi, kaj kiel la komercis- toj, kaj kiel la vojrabistoj, sed kiel leĝodonanto... Viaj murmuroj rekomenciĝas, homoj atenaj. Vi almenaŭ atendu es- ti komprenintaj, kion mi volas diri.

Homoj atenaj, ekzistas leĝoj neskribitaj kaj eternaj; leĝoj, kiuj ne estas atenaj aŭ lakonaj, grekaj aŭ barbaraj, sed homaj; leĝoj, kiujn ciu, liberulo aŭ sklavo, povas le- gi en sia koro kaj en sia racio. Kaj estas skribitaj leĝoj, kiujn oni povas legi nur sur tabuloj, tabuletoj kaj mal- volvitaj volumoj; malŝatindaj leĝoj el iu anguleto kaj de iu momenteto, kiuj aliiĝas laŭ la tempo kaj laŭ la landoj. A1 la unuaj oni Ĝiam devas obei. La duaj estas malŝatindaj proporcie. kiel ili diferencas de la unuaj.

Kiun vi nomas leĝdonanto ? Tiun, kiu faras novajn leĝ- ojn. Sed fari novan leĝon, ĉu tio ne estas aboli malnovan leĝon ? Miaopinie leĝdonanto estas, kiu faras novan leĝon, nur se la nova leĝo malpli diferencas ol la malnova de la neskribita leĝo.

Homoj atenaj, ekzistas neskribitaj leĝoj, kiuj kaŭzas, ke la tritiko estas matura en la mezo de 1'somero. Vi ne skribas leĝon, kiu ordonas rikolti en iu tago prefere ol en alia. Se tia leĝo ekzistus kaj se la elektita tago estus tro frua tiun jaron, tial ke vi devus rikolti vian triti- kon antaŭ ĝia maturo, mi nomus leĝdonanto tiun, kiu abolus tiun leĝon.

Vi ridas, homoj atenaj. Kiam temas pri tritiko aŭ pri fruktoj, vi ne estas tiel malsaĝaj por doni leĝojn, kiuj devigas kolekti antaŭtempe aŭ tro malfrue nutraĵojn antaŭ ilia maturiĝo aŭ kiam ili estus putraj. Sed, kiam temas pri justo aŭ maljusto, vi havas multe da tiaj leĝoj. Mi estas leĝdonanto malobeante ilin, por obei al la veraj leĝoj, al la neskribitaj leĝoj.