La Veraj interparoladoj de Sokrato

Ci dira.s abomenindaĵojn.

Kial ili estas abomenindaj en dezerto, malproksime de ŝiuj civitoj, de ĉiuj juĝistoj, de ĉiuj rigardoj, se ne tial ke neskribita leĝo malpermesas ilin ?

Sed, ci diru min, kiu portis tiujn neskribitajn leĝojn ?

Neniu, Hipiaso, kaj ĉiuj. Kiam ili haltigas cin ĉe la rando de maljustaĵo, ili parolas en ci. Sed tie ili estis antaue. Car la tutaĵc el tiuj leĝoj estas tio, kion ci nomas cia racio. La cirkonstanco estas kvazaŭ demando farita al cia racio. Gi vekas respondon, kiu Ĝiam dormis en ci. Tial, senhezite, ci ekkonas ĝin vera kaj ci opinias abomeninde, ke^oni povas supozi, ke al ĝi ci ne obeos.

Cu ci kredas, ke ekzistas dioj, Sokrato, kaj ĉu ci diras, ke estas la dioj, kiuj ordonas iujn aferojn, kaj kiuj mal- permesas iujn aliajn aferojn ?

Ci mem starigas demandon, Hipiaso, kiu, oportune, estas tiel senutila, kiel malfacila.

Senutila !

La dioj, pri kiuj oni parolas, ne estas malpli diversaj, Hipiaso, kaj malpli strangaj ol la civitoj. Afrodita kon- silus ion alian ol Artemisa; kaj Areso ne estas sammora kiel Hermeso, nek Hepesto kiel Dionizo. Eĉ, se pri tio mi kredas la poetojn, Zeŭso kaj Hero interdisputas tiom ofte, kiom Sparto kaj Ateno. Kaj mi ne estas certa, ke, inter la ekzemploj, kiujn donas la dioj, ne troviĝas kelkaj mal- bonaj. Tial mi neniam diras al iu :ACi konu la diojn. Sed al ĉiu mi diras : Ci konu cin mem. Car, se Ĉiuj sincere demandus sin, silentigante la malakordajn parolojn de la skribitaj leĝoj kaj la malakordajn'parolojn de la dioj, ĉiuj respondus al si la samajn aferojn. Trans la dioj kaj la civitoj, ekzistas mirinda harmonio, por kies realigo sufiĉas nia sinkono. Iuj dioj postulas aŭ poatulis hom- oferojn'; kaj Ĉiuj leĝtabeloj postulas homoferojn. Ĉiuj dioj kaj ĉiuj skribitaj leĝoj postulas multajn maljustaĵojn. Sed la neskribita leĝo, kiun ci povas legi en ci, nobla Hipiaso, kaj kiun ci povas legi nur en ci, malpermesas murdi kaj malpermesas la maljustaĵojn, kiujn ni menciis, aŭ kiujn ni ne menciis.

Ciaj paroloj fariĝas vere tro simplaj, naiva Sokrato. Ili povas neniun interesi, nek la malklerulon nek la kler- ulon. Ci do ĝoju sen mi. Apud ci mi perdis mian tempon. Almenaŭ, de nun mi povos diri al Ĉiuj, kiel homo, kiu sper- tis mem la aferon, ke oni vane uzas sian tempon apud Sokra- to.

Oni ĉiam perdas sian tempon, Hipiaso, kiam oni ne estas apud si mem.

Hipiaso, kiu foriris, levis la ŝultrojn, ne rigardante returne. ĉar la paroloj de Sokrato estis plenaj, kiel kofroj de riculoj. Sed pluraj povis esti malfermataj nur de bonvolemuloj.

5

Anito, iun tagon, estis inter la aŭskultantoj de Sokrato. Subite, li interrompis lin, ekkriante :

Mi suspektas, kompatinda, ke ci estas ateisto !

Se mi respondus, ke mi ne scias, ĉu tiu respondo estus al ci kontentiga ?

Certe, ĝi neniel kontentigus min. Car neniam mensogo aŭ ŝerco kontentigis min.

Tiu konfeso pri nescio estus tamen, mi kredas, la plej vera kaj serioza, kiun mi povus fari al ci. Sed, Sar ci ne konsen- tas, ke mi estu ĝistiagrade sincera kaj ke mi konsideru cin serioza, ci diru al mi,.modesta Anito, kian homon ci nomas ateista.

Kie.I Ĝiuj, mi nomas ateista la homon, kiu ne kredas je la dioj.

-:Pri kiuj dioj ci parolas, kara Anito ? ĉar oni.parolas pri multaj dioj. Kaj ci, ĉu ci kredas je ĉiuj dioj pri kiuj paro- las ĉu la grekoj ĉu la barbaroj ? '..

Mi ne kredas je la dioj de la barbaroj.

Ci do estos iu ateisto, ci ankaŭ, tuj kiam iu barbaro juĝos cin.

Mi kredae ĵe dioj pli belaj ol tiuj de la barbaroj. Mia'pio al niaj dioj, kiuj estas belaj, malebligas, ke mi kredu al iliaj dioj, kiuj estas malbelaj kaj malnormalformaj.

Se do ci konus diojn pli belajn ol tiujn de Ateno, .cia pio instigus cin nei la diojn de Ateno.

Neniuj dioj povus esti pli belaj ol tiuj de Ateno.

Pastro el Egiptio eble ne konsentus pri tio.

Ni ne parolu pri la barbaroj, kaj pri iliaj dioj, kaj iliaj pretendoj. Ĉar mi havas la gloron esti atenano kaj ke ci ha- vas, ĉu merite.aŭ ne, la gloron esti atenano.

Se iu egipto penus pensi kiel homo, ne kiel egipto, kaj se li kredus je ĥomaj dioj, ne je egiptaj dioj, ĉu ci aprobus lin ? •

Mi tro malestimas la barbarojn, por peni aprobi aŭ malapro- bi ilin. Ĉu ci mem aprobas aŭ ĉu ci malaprobas, kion faras azeno aŭ kion faras muso ?

Mi ne malestimas la barbarojn, modesta Anito. Kaj, se mi malsatas iujn pensojn, ĝi ne estas tial ke ili 'estas pensoj

de barbaroj aŭ pensoj de grekoj, sed tial ke ili estas eraraj pensoj.

Ci ekstertemiĝas. Respondu, Ĝu ci kredas je kelkaj dioj?

A1 mi ŝajnas, ke mi kredas je keikaj dioj.

Je kiuj ?

Je tiuj, kiujn mi trovas en mi. Je tiuj, kiuj parolas en mi, kiam mi ne aŭdas bruojn eliri el cia buŝo.

Dioj en ci ! Dioj, kiuj paroias ai ci ! Ho la plej tro- memfida el la malsaĝuloj...

En ci estas dioj, Anito, kiuj ankaŭ parolas al ci. Mi konas iun dajmonon, kiu provas ofte cin konsili sed Ateno, kaj ĝia malhumilo, kaj ĝiaj skribitaj leĝoj, kaj ĝiaj mul- taj dioj parolas tro laŭte; tiel ke ci ne aŭdas la voĉon de cia dajmono. Eble iun tagon ci scios aŭskulti ĝin. Eble iun tagon arikaŭ ci scios rigardi. Tiam ci vidos en ci kaj ci vidos en la mondo mirindan harmonion. Kaj ci kredos, ke iu dio estis necesa por meti en cin kaj en la mondon tiun admirindan ordon.