La Veraj interparoladoj de Sokrato

Mi lconas tiujn malbonajn aventurojn.

En nia epoko, ĉu la reĝo de Persio ne forportigis kaj kontraŭ ilia volo retenas, pro ilia scienco kaj iliaj ta- lentoj, plurajn homojn, kiuj, se ili estus malkleraj, vi- vus trankvile en sia patrio ?

Oni ja rakontis al mi multajn aventurojn el tiu speco... Sed, ĉar la sano kaj la scienco mem ne estas bonaĵoj, mi rezignas ektrovi veran bonaĵon.

Ci tro rapide laciĝas, mia Eŭtidemo.

Mi ja tro rapide laciĝis. Kaj la justo, certe, estas bonaĵo per si mem.

Ĉi-foje, ci verdiras. Car la justulo, eĉ se li mortas pro la justo, mortas feliĉa.

Malmulte da homoj tamen,el tiuj, kies juston oni laŭdas, konsentus morti pro amo al la justo.

La homoj, pri kiuj ci parolas, se ili starus antaŭ la neceso morti aŭ mortigi, kiu estus ilia elekto ?

Mi scias, kion ci volas diri, kuraĝa Sokrato. Kaj mi an- kaŭ, nun, farus la saman elekton, kiel ci. Sed mi estus malfeliĉa pro la devigo fari tian elekton.

&i estas pro tio, ke ci ne ankoraŭ estas perfekte kaj ĝoje justa, mia Eŭtidemo. Sed Antisteno, kiu sin ekzercas

de post pli longa tempo, Ĝu ci pensas, ke li estus malfeliĉa, kiel ci ?

Eŭtidemo : Ci devas demandi tion al li, bonfara Sokrato. Sokrato : Ci do respondu, mia Antisteno, pro amo al Eŭtidemo. Antisteno : Mi respondos pro amo al Eŭtidemo. Sed Eŭtidemo ne estos ĵaluza, se mi respondas ankoraŭ pli pro amo al Sokrato. Kaj Sokrato, kiu- instruis al mi, kiel la saĝulo devas ami sin mem, ne estos ĵaluza, se mi respondas pro amo al Antisteno kaj al lia saĝo.

Sokrato : Ci respondu pro la motivoj, kiujn ci volos. Sed diligentu, p6r klare kaj ekzakte rediri, kion en ci diras la

dio.

Antisteno : La dio diras en mi : La tagon, kiam Antisteno ha- vus la gloron morti por la justo, Antisteno sentus sin la. plej feliĉa kaj la plej fierega el ĉiuj homoj; ~ Sokrato : Tiun tagon, ci rajtus sperti kaj elmontri kelkan fieregon. Sed, ĝis tiu tago, ci kasu iom cian malhumilon im- ponan. Tio estas rimedo, por ĝin moderigi.

Mi samtempe ruĝiĝis kaj ridetis. Kaj mi havus multon, por diri. Sed mi silentis pro amo al Sokrato. Tiam li demandis min :

Cu ci opinias, Antisteno, ke Eŭtidemo tute malbone respon- dis, kiam li diris, ke la scienco estas bono per si mem ?

En tiu momento, Eŭtidemo bone respondus, se li scius, kiu estas la vera scienco. Estas poste, ke li malbone respondis. Gi estas, kiam li rekonis, kiel verajn klerulojn Dedalon, Palamedon aŭ tiujn, kiuj estis sklavigitaj de la granda reĝo pro mi ne scias, kia malŝatinda lerto de laboristoj.

Kiu do estas la scio, al kiu ci rezervas la nomon scienco, kag kiu ŝajnas esti por ci bono per si mem ?

Gi estas la scienco, kiun ci instruas al ni, tre amata So- krato. Gi estas la scienco pri si mem. Cu ai erarus, se mi asertus, ke por ci ĝi estas la sola bono, kaj ke la justo antaŭ ciaj okuloj estas nur parto de tiu scienco ?

Antisteno, mi kredas-, ke ci uzurpas miajn funkciojn kaj ke ci provas akuŝigi la maljunan Sokraton.

Por mi, tion ci scias, kara Sokrato, la scienco ne estas la unilca bono, sed necesas kunigi al ĝi la forton. Kaj la justo, kiel la aliaj virtoj, estas iu harmonia mikso el scienco kaj forto.

Mi konas, bravega Antisteno, nian malakordon pri tiu punkto. Verdire, ĝi ne gravas al mi, ĉar ĝi tuŝas nur vortojn. Kio

gravas al mi, tio estas, ke, en gravaĵ cirkonstancoj, ci agus same kiel mi. Tiel ci montrus, ke ci havas la tutan sciencon. Mi dŭ senamare ridetas, kiam cia obstino donas alian nomon al unu el la partoj de la scienco aŭ kiam ci rigardas klel kaŭzon egalan al la scienco tion, kio estas nur unu el ĝiaj rezultoj.

4

Hipiaso el Eleo, tre fama sofisto, estis veninta dum pluraj tagoj sinsekvaj, poraŭskulti Sokraton. Li eldiris neniun vorton, sed ofte li eklevis la ŝultrojn kaj pli ol unu fojon li aŭdigis longan rikanadon. Kiam li okazigis, skuante la kapon aŭ farante aliajn grimacojn, tiun males- timan bruon, Sokrato silentis dum momento kaj ni turniĝis al Hipiaso, atendante, kion li diros. Sed li daŭre silen- tis. Li ĉeestis kiel skerma instruisto, kiu apudestas ĉe lecionoj -de alia instruisto skerma; kaj li esperas baldaŭ venki lin, sed pacience li esploras la manieron de la kon- traŭulo, kiun li elektis, kaj opinias, ke ne ankoraŭ venis la ĝusta momento, por lin batalinviti.

Pine, iun tagon, kiam Sokrato laŭdis la juston, Hipiaso interrompis lin per Ĝi tiu subita parolado :

Eble ml ŝatus ciajn parolojn, se mi scius, pri kio ci parolas.

Ci mirigas min - rebatis Sokrato kun la plej favora kaj petolema rideto. Ĉar mi ne kredas, ke ci estas sufiĉe ma- lica por ne scii tion, kio estas la justo.

Jen ci min insultas, kvazaŭ ni estus en popolkunveno. Mi avertas cin, ke mi estas sensenta al la insultoj kaj niaj aŭskultantoj ne povas nin mortkondamni, ekzili aŭ alie puni. Mi sentas min sekura inter ili kaj mi ne hezitus mon- tri al ili mian tutan penson. Sed ne temas pri tio nun kaj cian mi nur deziras koni.

Ci estas tre trudema, Hipiaso, kiam ci petas de akusist- ino, ke ŝi mem nasku infanojn.