La Veraj interparoladoj de Sokrato

Ni ĉiuj scias, ke la spartanoj maljuste militas kontraŭ nin.

Cu vere ĉiuj ? Ĉu la spartanoj konsentas pri sia maljus- to ?

Ci ŝercas, kara Sokrato. Anstataŭ konsenti pri tio, ili asertas, ke ni estas la malpravuloj.

ĉu ci konas, Eŭtidemo, ĉiujn kaŭzojn, proksimajn aŭ mal- proksimajn, de la milito ? Ĉu ci konas ĉiujn kulpojn de ambaŭ registaroj ? kaj ĉu ci povas kun certo prijuĝi kon- cerne nin kaj tiujn ol Sparto ? Aŭ ĉu ambaŭ ne kredas, ke ilia patrio pravas. tial ke ĝi estas ilia patrio ?

Tion ili ja kredas.

Sed ĉu ci konas stultulojn, kiuj kredas esti ĉiam pravaj kaj ke ĉio, kion ili diras aŭ faras, estas perfekta, tial ke estis ili, kiuj tion faras aŭ tion diras ?

Mi konas plurajn homojn tiajn.

Ĉu do ci kredas, Eŭtidemo, ke la patriamo blindigas la popolojn, kiel la sinamo blindigas la stultulojn ? Kaj ĉu ci malŝatas la sinamon kaj la patriamon ?

Mi timas, Sokrato, pro tio, kion mi jam diris, kaj pro ties ebiaj konsekvencoj. Tial ke mi ne plu kuraĝas ion diri.

~ Cu la saĝulo, kara Eutidemo, ne estus, kiu neniam timas pro tio, kion diras lia racio, kaj pro ties eblaj konsekvencoj ?

Eble, kara Sokrato. Sed mi ekkomprenas, ke estas malfacile esti saĝa.

ĉiuj belaj aferoj estas maifacilaj,. Eŭtidemo. Kaj ĉu ci ne malestimas tiujn, kiuj hezitas antaŭ malfacilaĵoj ?

Mi ja malestimas ilin.

Jli do provu ne ŝanceliĝi, por ke Eŭtidemo ne malestimu nin... Ĉu ci konsentas, ke ni supozu momente, ke, en la mi- lito, kiu afliktegas ia du landojn, la unuaj maipravaĵoj kaj la plej gravaj originas de la atenanoj ?

Mi konsentas, por plaĉi ai Sokrato, ld.un mi amas. Se tamen tiu supozo ne ŝajnas malpia al Sokrato la atenaho..

Cu ci ne aŭdis, ke mi proklamas min homo antaŭ ol min pro- klami atenano, kaj civitano de l'mondo prefere ol de: urbo ?

Mi aŭdis pri tiaj aferoj, sed mi ne sciis, ĉu mi devas , ilin kredi.

Ĉu ne povas okazi, ke ci aŭ mi malpravas ?

Tio ja povas okazi.

Sed tia malbonŝanco povas okazi, ĉu ne ? al ĉiu el la atenanoj.

Sendube.

ĉu ci kredas, ke la popola kunvenantaro estas pli saĝa kaj malpli pasia ol ĉiu el la atenanoj konsiderata aparte ?

Mi ne scias, kion respondi al ci.

Ĉu la popola kunvenantaro neniam faris maljustaĵon al iu civitano ?

Mi opinias, ke da tiaj ĝi faris, kaj plurajn.

Ci konas, verŝajne, la aferon pri' la dek generaloj.

Hi ja konas ĝin.

Ĉu ci memoras, ke la popolkunveno kondamnis ilin ?

Tion mi memoras.

Sed pli poste la popolkunveno malaprobis tiun kondamnon.

Tion mi scias.

Sekve, la popolkunvenantaro estis nepre maljusta, ĉu en unu aŭ 'en la alia de siaj juĝoj, ĉu en tiu, kiu kondamnis la generalojn, aŭ en tiu, kiu kondamnis, se direble, tiun kon- damnon.

Hepre.

Sed ĉu la dek generaloj ne estis civitanoj ?

Tiaj ili estis.

Kaj ĉu la juĝantoj ne estis civitanoj ?

Tiaj ankaŭ ili estis.

Sajnas rezulti de tio, kion ci diris, ke unu aŭ la alia popolkunveno faris maljustaĵon koncerne civitanojn.

Ĝi estas neneigebla.

Nun ci ekzamenu jenon. fiu ci opinias, ke la popolo estas pli bondezira al la fremdŭloj ol al la civitanoj ?

La malon mi tute opinias, Sokrato.

Kaj 6u ci opinias, ke oni estas pli facile maljusta kon- traŭ tiuj, kiujn oni amas ol kontraŭ tiuj, kiujn oni ne amas ?

Kontraŭ tiuj, kiujn oni ne amas.

Tiel, 8u ne povus esti, ke Ateno estus maljusta kontraŭ Sparto ?

La afero ne plu ŝajnas al mi neebla.

Kaj, se tia estas la afero, la milito, kiun ni subtenas, estas niaflanke maljusta.

Mi mem estus maljusta, se mi rifuzus konfesi tion.

Sed &u ci kredas, ke ĝi estas justa aliflanke ?

Necesas.

Ne, Eŭtidemo, mi kredas, ke tio ne estas necesa...

Cu vere ?

... Se almenaŭ estas maljuste puni plurajn senkulp-ulojn, tial ke ie estas unu kulpulo. Sed ĉu eble ci opinias, ke estas juste frapi blinde, kiam krimo estaS farita ?

Mi ne pensas tiun abomenindan absurdaĵon.

Nu, ĉu ci eble opinias, ke ĉiu el la atenanoj, kiu estis mortigita ekde la militkomenco, estis persone kulpa kon- traŭ la spartanoj ?

Cu persone ? Ne. Sed...

Ci daŭrigu, Eŭtidemo. Kial ci haltas survoje ? Ci do asertu, Ĝar ci komencis, ke la kulpoj ne estas personaj kaj ke se mi plenumas mortigon, estos juste, ke oni mort- igu cin.

Ne, Sokrato, tiajn aferojn mi ne diros, kvankam, laŭ pli malpli duonkaŝa maniero, mi aŭdas ilin el la buŝo de homoj, de kiam mi komprenas iliajn parolojn. Sed la aliaj parolas en la mallumo kaj ci jam faris en mi tro da klaro, por ke mi povu ripeti iajn parolojn malklarajn.

Do la spartanoj kulpas kontraŭ ĉiuj senkulpaj soldatoj, kiujn ili mortigis aŭ vundis.

Sed, Sokratĉ, tiuj soldatoj volis mortigi Lacedemonojn.

Cu libere ili ŝiuj volis fari tion ? Mx ĉu pluraj ne "bata- lis perforte ?

Preskaŭ ĉiuj batalis malvole.

Tiel ili ne meritis la morton. Tial ke oni devigis ilin batali, ili estis punataj pro maljustaĵo, kiun ili suferis.

Sed, Sokrato, kiel konduti, ĉar la milito estas proklamita?