Вужык. Голуб на плячы. Дак

І ўнука да сябе падпускаў толькі аднаго – Ціму, які рос непаслухмяным і неахайным, ленаваўся да вучобы. Ён мог сарваць урок, накрычаць на настаўніцу. Яму ўсё сыходзіла з рук – калі ж быў які сігнал на паводзіны сына ў школе, Алачка тут жа ляцела да класнай з каньяком альбо французскай парфумай.

У двары дзеці баяліся кулакоў Цімы, бо ў бойцы біўся няшчадна і жорстка, без жалю – мог і забіць, каб не адбіралі ад яго сябры яго ахвяру. На яго нешта находзіла ў той момант, ён нават страчваў рэальнасць, не ведаў, дзе знаходзіцца, што робіць... Адчуваў нейкую жывёльную радасць у крывавай бойцы.

У тым, вядома, была заслуга бацькі. Віктар не раз садзіў яго ў машыну і вазіў за рэчку на прасторны луг, дзе ніколі днём не было людзей. Пераапраналіся ў спартыўнае адзенне, рабілі кароткую прабежку, пасля гэтага фізкультурныя практыкаванні. Пасля ўсяго – бокс і каратэ. Бацька казаў голасам строгага настаўніка:

– Ты, сын, будучы дыпламат. А такія людзі павінны мець не толькі бездакорны розум, а і быць вынослівымі і моцнымі. У жыцці бываюць розныя сітуацыі, калі трэба будзе абараніць сябе. Трэба штодня паводзіць сябе так, каб цябе баяліся не толькі аднагодкі, а і старэйшыя. А раз будуць баяцца, то і будуць паважаць. Заўсёды старайся, калі не мінуць бойкі, біць першы – не давай апамятацца праціўніку, заспей яго знянацку, і перавага будзе на тваім баку, не толькі перавага, а і перамога...

Яны махалі рукамі і выкідвалі ногі, падскоквалі вышэй сябе, качаліся па лузе, зноў уставалі і кідаліся ў бой. Калі жа на сынавай спіне выступала дзесяць патоў, бацька даваў каманду:

– Досыць, будучы дыпламат! На сёння ўсё...

Ціма падаў на траву, скідваў з сябе сінюю мокрую тэніску, аддыхваўся. Ён быў непаваротлівы, са слабой рэакцыяй, і тое бацька добра бачыў. Але ўвагі на тое не звяртаў, лічыў, што галоўнае, каб сын паверыў у свае сілы, а далей усё прыкладзецца.

Прыблізна таму ж самаму вучыў і дзед:

– Ціма, я табе так скажу: калі аднагодкі баяцца тваіх кулакоў, то ты гаспадар свайго двара. Сталін мог пераламаць хрыбет любому, таму яго і паважалі, і баяліся.

– Дзеда, а пра Сталіна пішуць, што ён дэспат.

– Дурні і пішуць, – парыраваў дзед, радуючыся, што ўнук пярэчыць яму не будзе, – а каму тое выгадна, мы добра ведаем. Парадак быў у краіне, па-ра-дак! А цяпер адзін разбой і рэзрух, бардак, адным словам.

Унук памаўчаў трохі, а потым прамовіў:

– Бардак...

– Дзед, а я хачу арэхаў, – стаяў за рашоткаю у калідоры малодшы унук, амаль усхліпваў ад заздрасці, што дзед не частуе яго прысмакамі, як браціка.

– А ты ў свайго бацька папрасі, – хіхікае дзед, гладзячы Ціму па галаве, выказваючы яму сваю любоў і павагу, што слухаецца яго і шануе. – Еж, Цімка, еж, а ён няхай у свайго бацькі грубіяна-калхозніка папросіць...