Вужык. Голуб на плячы. Дак

– Ды сапраўды, мамо, мо і не след было б так пра мяне клапаціцца – як жа вы тут без абутку? – апамятаўся Мікола. – Маразы вунь якія пякуць...

– А ты – цыц, ты матку слухайся, тады ўсё будзе добра.

Петрык падышоў ззаду брата, абняў яго, моўчкі заплакаў.

– То ты, Пятрусь? Разбудзілі цябе? Ды не бойся, я не пайшоў бы, не развітаўшыся з табой. Ты б на мяне крыўдаваў бы тады, ці не так?

Ён моцна прыціснуў да сябе браціка, выказаў яму сваю любоў.

– А ты хутка вернешся?

– Не паспееш падрасці, як я вярнуся. І зноў з табой будзем рыбу лавіць, знаходзіць пчаліныя гнёзды.

Брат падхапіў Петруся на рукі, абняў, як маленькага, прытуліў да сваёй шчакі, а на вуха прашаптаў:

– Вярнуся, брацейка, вярнуся. Ты тут ужо глядзі. Ды з Куртам ты, я думаю, не прападзеш, так?

– Мг... Добры ён сябар... А ты ідзеш біцца з немцамі-фашыстамі?

– Ага.

– А Курт – ён таксама немец?

– Немец.

– Дык ты будзеш і з ім біцца?

– Не, з ім не буду. Ёсць розныя немцы.

– А мой сябар – Курт – добры немец?

– Вельмі добры. Ён любіць цябе.

– Я ведаю...

Усё напакавана, усё сабрана. Здаецца, нічога не забылася маці пакласці – усім кіравала яна. Клапатлівая Алена ўсё да дробязяў паўспамінала і ўклала ў торбачку самае неабходнае, што можа спатрэбіцца ў дарозе.

Сын звязаў за гарлавіну торбачку, каб потым, як рэчавы мяшок, закінуць яе за спіну.

– Дзе хлопцы будуць чакаць? – удакладніў бацька.

– Коля Аўгушоў за канавай, пад карчом, а Чэрнік трошкі далей – каля ўзболатка, пад крутой алешынай, – прашаптаў Мікола. – Дык я пайду?

– Не, сын, не спяшайся, – спыніў яго бацька, – спачатку я выйду, разведаю, што да чаго гляну, а потым у акно пастукаю. Ці мала якога сабаку можна напаткаць?

– Добра, але не баўся доўга. Хлопцы, мусіць, зачакаліся.

– Пацерпяць твае сябры, вытрымаюць – не на пагулянку да дзяўчат збіраецеся, на вайну ідзеце, а яна не выбірае сваіх жаніхоў...

Гаспадар выйшаў, і ўсе потым доўга ўслухоўваліся ў рыпенне падэшваў на хрумсткім снезе, чулі, як кашляў, як таптаўся за плотам, ходзячы туды-сюды, – усё правяраў, асцерагаўся, перастрахоўваўся.

А потым і Курт выйшаў, накінуўшы на плечы шынелак, – па патрэбе, перакінуўся словам-другім з гаспадаром хаты, і хуценька шусьнуў назад, дагледжваць свае сны. Ніякай аховы нямецкія афіцэры не выстаўлялі, і бацька яшчэ раней супакоіў іх, сказаўшы, што партызанаў у гэтых мясцінах няма, і таму асцерагацца іх няма патрэбы.

Венцэль паверыў Сілічу.

Праз нейкі час гаспадар пастукаў сагнутым пальцам у шыбіну. Усхліпнула, не вытрымала, маці, абняла першай сына. Потым Валодзька сціснуў яго ў сваіх абдымках. За ім – Толік, Верка на рукі ўскочыла.

Апошнім абдымаў яго Пятрусь, прыціснуўшыся да шчакі, што было сілы сціснуў у сваіх абдымках...