Вужык. Голуб на плячы. Дак

6.

А жыццё неяк жа наладжвалася, уваходзіла ў свае берагі.

– Жыццё як у ваўка і барсука, якія жывуць побач, – казаў Сяргей Сіліч. – Адзін аднаго не пакусаюць, але і сябрамі не назавеш...

Ён назіраў такое суседства, калі хадзіў у лес. Напаткаў неяк логава ваўчыцы. Каля яго было шмат касцей, і побач, праз курганок, была нара барсука. Барсук жыў як бы пад прыкрыццём ляснога гаспадара, якога ўсе баяліся.

Воўк за здабычай бегаў за сотні кіламетраў, а каля сваіх мясцінаў ніколі не чапаў ні авечак, ні кароў, нават у калгасныя кашары не меў звычкі залазіць. Ведаў, што потым паляўнічыя могуць наладзіць яму аблаву...

Так і тут. Немцы жылі сабе, не зважаючы на іх сям’ю, не ўлязячы ў іх клопаты. З цягам часу людзі асмялелі. Словы Вінарскага пра клопаты аб людзях пацвярджаліся, хаця тыя ж людзі не маглі ацаніць і асэнсаваць тое, чаму так здарылася, што немцы раптоўна зрабілі аблаву і шмат людзей павезлі ў Нямеччыну. Здагадваліся – ён не меў такой сілы, каб нешта змяніць, перайначыць. Сцішвалі хіба сябе тым, што ведалі, што ён здольны толькі зменшыць нейкую бяду, якая абрынецца на іх, а не адвесці яе зусім...

Сяргей Сіліч запрагаў каня, грузіў на воз мех-два жыта, якое ўпотай ад чужога вока выкопваў з зямлі – зарабіў да вайны на працадні, і вёз да мельніка.

Але аднойчы ў начной цемрадзі перастрэлі партызаны. Пацікавіліся, што вязе. Адказаў, што раздабыў, трохі жыта, сям’я з голаду памірае...

– А мы не паміраем? Мы ваюем з фашыстамі, а ты на печы бокі грэеш... Так ты памагаеш фронту?

– Ды ў мяне чацвёра дзяцей, злітуйцеся... Пакіньце трохі.

– Яшчэ адно слова і кулю атрымаеш, – прыгразіў басавіты голас, яшчэ і затворам клацнуў для страху.

Усё забралі, да грама.

На гэты раз вяртаўся дадому з мукой. І тады ўжо трошкі спакайнела на душы – пракорміцца неяк сям”я, з голаду дзеці не паўміраюць. Ды і сыны памагалі – то дроў прывязуць, ды потым і паколюць іх, складуць у штабялёк, то рыбы натопчуць...

Дзіўна, але і “кватаранты” прасілі ў Толіка ці Валодзі сякеру і самі спрабавалі калоць дровы – для размінкі, мусіць. Старэйшы, Клаўс, ледзьве не параніў сабе нагу – сякера саскочыла і чырканула па калене. З гарадскіх, мусіць, быў, адразу бачна, што сякеры і ў руках не трымаў. А вось Курт Венцэль, якога добра запомніў Сіліч, працаваў рукамі ўвішна і весела. Пад яго рукамі, здавалася, усё гарэла і спявала. Махаў і махаў сякерай, а чурбакі як трэскі адляталі ад калодкі. Спраўны быў немец, працавіты, што вельмі спадабалася гаспадару. Працаваў Курт да сёмага поту, а потым браў вядро з халоднай вадой – са студні, і абліваўся ёю, ускрыкваючы радасна ад задавальнення. Вясёлы быў немец, таму і незразумелы. Было такое ўражанне, што ён тут і жыў у вёсцы недзе па суседстве...