Таямніцы полацкай гісторыі

Вы ўглядаецеся ў твары прахожых, спрабуючы адгадаць, хто яны, прачытаць іх будучыню. Магчыма, вы спаткаеце выкладчыка літаратуры ў кадэцкім корпусе Івана Іванавіча Далгова. Гэта тутэйшая славутасць. Прыезджы выпускнік Пецярбургскага універсітэта, ён — палачанін па духу: даследуе і абараняе полацкія помнікі, дыхае пылам архіваў, чытае лекцыі, праводзіць экскурсіі. На жаль, дні Івана Іванавіча ўжо злічаныя. У наступным годзе горад правядзе яго ў апошні шлях, а «Вйтебскйе губернскйе ведомостй» надрукуюць прачулы некралог:

«Город Полоцк в лице Ивана Ивановича потерял своего Нестора… Целую четверть века, как свеча, горел он в славном старйною, но глухом уездном городе. Достаточно сказать, что в самые последние дни своей жизни Иван Иванович предполагал начать раскопкй на месте обнаруженйя в СпасоЕвфро-сйнйевском монастыре древней кладкй нейзвестного зданйя XI–XII веков; пройзвел йнтересную археологйческую разведку под однйм йз курганов села Сйтна Полоцкого уезда; прйобрел от крестьян этого села коллекцйю старйнных монет ддя корпусного музея; накануне смертй прочел кадетам в корпусе лекцйю… Будучй человеком европейскй образованным, путешествовавшим за границу, свободно говорившим и чйтавшйм на иностранных языках, Иван Иванович ймел шйроко прогрессйвные убежденйя, хотя по свойствам своей художественно-настроенной психики не всегда мог осмыслйть задачй националистической политики… Как старый студентйдеалйст, Иван Иванович жил й умер бессребренйком. «Долгов, кроме долгов, нйчего не ймеет», — так йногда острйл покойный касательно своих материальных и имущественных дел.

Его кости положены на йсторйческом месте: возле нетленных останков небесной покровйтельнйцы белорусского края…» (Аўтарам некралога будзе Д. С. Леанардаў пяру якога належыць змешчанае ў «ПолоцкоВйтебской старйне» даследаванне «Полоцкйй князь Всеслав й его время».)

Дзе магіла Івана Далгова?

На свята пераносу мошчаў нябеснай апякункі Беларусі з’ехалася тттмат палачанаў якія вучацца ці служаць далёка ад роднага горада. Не выключана, што вунь той юнак з моднымі вусікамі, які далікатна падсаджвае сваю юную спадарожніцу ў пралётку, — Юры Аляксееў Пакуль яго ведаюць хіба што тэатралы правінцыйных гарадоў па якіх ён гастралюе з драматычнымі трупамі. Але прыйдзе пара, і Юры Аляксееў стане заснавальнікам беларускага кінематографа Юрыем Тарычам.

Вы маеце шанц сустрэцца і са студэнтам універсітэта ў Юр’еве (Тарту) Сяргеем Сахаравым. Гэты паважны малады палачанін ужо праз год зробіцца сакратаром Віцебскай вучонай архіўнай камісй, а пазней — вядомым беларускім этнографам і фалькларыстам, будзе кіраваць беларускім аддзелам у міністэрстве асветы незалежнай Латвійскай Рэспублікі, працаваць дырэктарам Дзвінскай (Даўгаўпілскай) беларускай гімназіі, збярэ сотні казак, легендаў і песняў латвійскіх беларусаў Вернай спадарожніцаю Сахарава на яго цярністай жыццёвай дарозе, дзе давядзецца перажыць і абвінавачванні ў беларускім нацыяналізме ў даваеннай Латвй і пяць гадоў сталінскіх лагераў будзе выпускніца Полацкай гімназіі Вольга, дачка святара Нікановіча з Лепельскага павета. Праз тттмат гадоў фотаздымак Вольгі Сахаравай сустрэнецца з мужавым партрэтам на суседніх старонках біябібліяграфічнага даведніка «Беларускія пісьменнікі», які назаве найбольш значнай часткаю яе спадчыны два сцэнічныя творы: казачную феерыю «На Полацкім замчышчы» і п’есу ў трох дзеях «Птушка на волі».