За морам Хвалынскім

Але Абдурахманбек адмоўна заківаў галавой, i княжыч упершыню ўбачыў у ягоных зрэнках сталёвы бляск.

— Калі б ты прыйшоў да мяне там,— ён торкнуў галавой некуды назад,— i стаў прасіць аддаць жонку або любую жанчыну, якую люблю, я адплаціў бы за ганьбу толькі адным — тваёй крывёю. Але я тут, у цябе ў гасцях, i ты можаш паказаць сябе добрым гаспадаром толькі так — не патрабуй у госця таго, што ён не можа табе даць. Калі яна надакучыць мне — я аддам яе першаму, хто трапіць на дарозе. Калі яна страціць прыгажосць — яна стане мыць ногі ў маёй наступнай наложніцы. Але заўсёды мужчына распараджаецца жанчынай па сваёй ахвоце, па свайму жаданню. Да таго ж — ці не пакрыўджу я твайго бацьку,— хай надоўга зберажэ яго Алах! — тым, што адмоўлюся ад ягонага падарунка? Як ты думаеш, мудры княжыч Усяслаў?

На імгненне ў княжыча ўзнікла жаданне — выхапіць кароткі меч i... Але ён тут жа апусціў вочы, i гарачая чырвань заліла твар: нават падумаць недастойна, што можна пакрыўдзіць госця, які да таго ж дапамог ім, выратаваў маці. Адплаціць няўдзячнасцю за дабрыню, адабраць назад падараваную бацькам дзеўку-агнішчанку, нават проста прасіць яе назад — ганьба! Ах, гарачая кроў закіпела ў ім, забурліла, калі рашыўся сюды ехаць! Навошта? I так калі даведаецца бацька пра ягоны ўчынак, то не пахваліць, а сурова ссуне бровы, кіне: «Нягожа такое рабіць князям полацкім!» Але ж хацелася выручыць Алексу, адзінага са сваіх равеснікаў, якога бачыў роўным сабе. На кароткі момант уявіў невысокую каржакаватую постаць юнака, яго чыстыя сінія вочы, доўгія русыя пасмы — што за шаленства ахапіла яго, калі рашыўся на такое — сілай адбіваць падараваную самім князем дзяўчыну? Пярун, відаць, азмрочыў ягоны розум ці, можа, разгневаліся старыя багі, што не за сваёй справай, не за тым, што наканавана лесам, пайшоў ён? Таму што кожны павшен рабіць тое, на што сама здатны — хто араць ноле, хто разводзіць фарбы i асцярожна маляваць на сценах загадкавыя твары святых, хто сядзець дома i гандляваць... Алекса быў воем, яго можна было ўявіць толькі на полі сечы, толькі з дзідан ці мячом у руцэ, i нават кальчуга абвівала яго цела асабліва ладна i зграбна. Але Пярун пазбавіў хлопца розуму — i цяпер трэба было ратаваць яго, несці ахвяру багам, асабліва ёй — вечна зменлівай i нядобрай Мары, якая губіць людзей прывідам нязбытнага, якая насылае на ix морак зусім гэтак жа, як насылаюць зман i вабяць цяплом далёкага ачага страшныя балотныя агні, зацягваючы падарожнікаў у багну...