Światy braci Strugackich - Czas uczniów

Rozdział 4

Na głównym placu Arkanara stoi pomnik odlany ze wspaniałego irukańskiego brązu. Pomnik przedstawia człowieka w długopołym ubraniu, który ma mądrą, dobrą, współczującą twarz. Głowa człowieka znajduje się przy tym nie na szyi, trzyma on ją jak wojskową furażerkę na zgięciu łokcia lewej ręki, a prawą błogosławi spacerujących po placu mieszczan w jaskrawych odświętnych ubraniach. Prawą nogą człowiek zgniata obrzydliwego wyrodka z dwoma mieczami w krótkich łapach i wyolbrzymionymi genitaliami, co jest niezawodną oznaką nieczystości.

Pomnik wyobraża niewinnie zamordowanego Rebę męczennika, a zgniatany to przeklętej pamięci don Rumata Estorski, którego zbrodnie oburzyły nawet mieszkańców jego piekła. Owi mieszkańcy zmuszeni byli zabrać swojego rozzuchwalonego współplemieńca z powrotem w mrok. Według tradycji w dniu ślubu do pomnika przychodzą młodożeńcy, by poprosić świętego męczennika o większą liczbę dzieci i popluć na stwora.

Stereofotografia przedstawiająca plac z pomnikiem wisiała w gabinecie przewodniczącego KOMKON-u 1, Jeana-Claude’a Wołodarskiego, i miała przypominać odwiedzającym go progresorom o niewdzięczności ich pracy. Sam Jean-Claude Wołodarski, umieściwszy swoje sto dwadzieścia kilogramów w fotelu i nastroszywszy wąsy, był przepełniony cichym, spokojnym, ale trwałym oburzeniem.

— Nie wydaje się panu, Kammerer, szanowny przyjacielu, że pański resort zaczyna brać na siebie nieprzynależne mu funkcje?

Maksym patrzył w ekran sennymi, nic nie rozumiejącymi oczami. Od czasu Wielkiego Objawienia praktycznie nie było żadnych nadzwyczajnych wydarzeń, panowała tak okrutna rutyna, że aż nachodziła ochota, żeby samemu urządzać jakieś spiski i likwidować je potem w miarę możliwości. Maksym już nieraz zasypiał przy biurku, co wywoływało wśród młodszych współpracowników masę plotek najmarniejszego poziomu.

— Wcale mi się nie wydaje, drogi Jean-Claude — rzekł w końcu. — Chciałbym dla odmiany choć trochę pofunkcjonować, ale niestety…

— Zwracałem się już do ośrodka BPI — powiedział Jean-Claud. — Odesłali mnie do pana, ponieważ zamknąć i utajnić może tylko pan.

— I dano mu władzę zawiązywania i rozwiązywania — melancholijnie mruknął Maksym. — No, co pan tam ma?

— Jakby pan nie wiedział. — Koniuszki wąsów Jeana-Clau-de’a zaczepnie wyprostowały się i chyba przebiegły nawet po nich niewielkie błękitne iskry. — W BPI zamknięto dostęp do informacji o Gigandzie. Do całości informacji, rozumie pan?

— Rozumiem — powiedział Maksym, nic nie rozumiejąc.

Od pierwszych dni powstania instytutu progresorów ich działalność była zawsze na widoku i pod kontrolą. Dzieci w przedszkolach bawiły się w rajd barona Pampy po irukańskich tyłach, kobiety roztrząsały kolejne stroje przepięknej księżnej Soańskiej, mężczyźni dyskutowali o tym, jak można trafić osławionego szermierza na estorskim dworze, dona Mao, lewym mieczem przy czwartym wypadzie. Progresorstwo było modne. Potem baron Pampa zmarł ze starości w swoim rodowym zamku Bau, księżnej Soańskiej wszystkie sztuczki krawców nie ratowały przed otyłością, a niezrównanego dona Mao bez jakichkolwiek wypadów zaszlachtował w podłej spelunie jakiś fartowny nędzarz. Progresorstwo stało się tak samo zwyczajną sprawą jak wypas wielorybich stad.

Potem jakiemuś mądrali w Radzie przyszło do głowy, że trzeba dla zasady utajnić progresorstwo. Na wszelki wypadek. W każdym razie Kammerer, przeglądając protokoły z tamtych lat, nie znalazł żadnych poważnych przyczyn, ale lekarze i nauczyciele, zawsze mający przygniatającą większość w Radzie, chętnie zaakceptowali zakaz z powodu swojego tradycyjnego konserwatyzmu. W wyniku tego na Sarakszu pojawił się absolutnie nieprzewidywalny Mak Sym, zaczął łamać szczęki i wieże obrony przeciwbalistycznej. A w Radzie pojawił się absolutnie wściekły Sikorski i wszystko wróciło do normy. Od tej pory nie podejmowano podobnych prób, a cała informacja stała się znowu ogólnie dostępna — z wyjątkiem wypadków dotyczących tajemnicy prywatności. Niektórzy progresorzy nie chcieli, żeby otoczenie znało ich zawód. Zezwolenie na komunikaty z Gigandy, schemat migracji plemion na Saule czy coś w tym rodzaju mógł otrzymać każdy uczeń; rzecz jasna za zgodą nauczyciela.

— Żąda hasła, czy jak? — zapytał Maksym, żeby coś powiedzieć.

— Jakie tam hasło! — Wołodarski machnął tłustą łapą. — Są tematy pod hasłami, służbowe, ale nie o to chodzi. BPI zachowuje się tak, jakby żadna Giganda nie istniała.

— Dobra — powiedział Maksym. — Zaraz to sprawdzę. Będziemy w kontakcie.

Wyłączył ekran i dopiero teraz pozwolił sobie na zimny pot. Wmieszanie się w działalność BPI było niemożliwe z definicji — system sam siebie kontrolował, remontował i zajmował się swoją profilaktyką. Istniał wraz z ludzkością, ale i oddzielnie od niej. To był wierny, pewny, nieprzekupny i wszechwiedzący sekretarz każdego mieszkańca Ziemi. Nie, na pewno ten tłusty diabeł (Maksym z żalem pomyślał o swoich zbędnych kilogramach) coś poplątał i wpadł w panikę.