Światy braci Strugackich - Czas uczniów

— Nie mam pojęcia, kociaku — powiedział Gugu, wykonując rozkaz herzoga — jak mogliśmy przegrać tę wojnę.

— Ty wiesz lepiej, mnie tu nie było, wylegiwałem się po lazaretach, odpoczywałem w sanatoriach.

— Komunikaty były pomyślne — ciągnął szofer. — Dobra, komunikatom mało kto wierzy, ale i chłopcy, których kierowali do nas z frontu, też opowiadali, że oto przeszliśmy do kontrataku, wybiliśmy szczurojady z Czerwonych Młynów, zapędziliśmy w lasy i tam wszystkich spalili. Podobno generała Dryg-gę uwolnili z obozu pracy i on tym wszystkim kierował. A brygada desantowa samowolnie przybyła z Archipelagu — nie chcemy, mówią, pilnować niebieskodupców, kiedy ojcowie i matki w niebezpieczeństwie. Stary herzog zamierzał co dziesiątego rozstrzelać za złamanie regulaminu, ale potem tylko machnął ręką i kazał dać po butelce na pysk z własnych piwnic. Na lotnisku był jeszcze jeden pas cały, no to wsiedli i polecieli, wylądowali szczurojadom za plecami, rozbili bazę lotniczą i jeszcze coś tam… W sumie wszyscy świętują, marzą o wejściu do Karhonu — i masz ci los! Mówi radiostacja komitetu wojenno-rewolucyjnego! Dynastia została obalona, krwawy herzog… — Zerknął zezem na pułkownika Gigona. — No, w sumie dynastia obalona.

— A wszyscy się zgodzili? Mam na myśli tam, na froncie?

— Przecież szczurojady przeżyły to samo! Nasi otworzyli front, a do Karhonu już dojść nie mogli; ani paliwa, ani wozów, a najważniejsze, że już nie mieli sił, nie było za kogo wojować. Generał Drygga się zastrzelił. Ja, powiada, za jakiś inny kraj wojowałem. A jak zabrakło wroga, zaczęły się stare porachunki. Najpierw do oficerów pyskowali, a potem zaczęli rżnąć. Miastowi się po wojsku kręcą, podpuszczają, żeby zwrócić broń przeciwko ciemięzcom. Ech, jakby szczurojady nie zawiodły, do tej pory byśmy zwycięsko wojowali!

— Podoba ci się wojaczka czy co? Przecież jesteś sanitariuszem.

— Milcz, kociaku! Wiesz, ilu takich jak ty na własnych plecach przetaszczyłem? Może dywizję, może więcej.

— Milczę — pośpiesznie zgodził się herzog. — Powiedz, skąd się wzięli miastowi?

— Miastowi? Wiadomo, z miasta. Jak tam się to u nich nazywa… Związek walki jakiejś tam. Kogoś z kimś. Słusznie robią u mnie we wsi, że zawsze miastowych tłuką. Nawet poborców podatkowych zawsze biliśmy. Podatek płaciliśmy, lecz poborców tłukliśmy… Tym, co przyjeżdżali do wsi, szefostwo nawet dopłacało za ryzyko. O tym jest pewna bajka-legenda, że niby za waszego… To znaczy za młodego herzoga pradziada wszystko to się zaczęło. Poborcy wracają do miasta; skarżą się. No to przyślą oddział karny, który wyrżnie całą wieś, lecz w następnym roku ta sama historia. Znudziło to starego herzoga Inggu i sam przyjechał. Co wy tu, sucze syny, powiada, moje sługi krzywdzicie? Spalę wasze domy, wtedy zatańczycie! I wychodzi do niego ówczesny starosta i powiada tak żałośnie: „Wasza Ałajska Wysokość! Co począć? Nie lubimy miastowych!” Wtedy objął go stary herzog i mówi, że niby ałajskim wieśniakiem kraj stoi, bijcie ich, ile wlezie, tylko podatki płaćcie…

— No to niby czemu zaczęliście ich słuchać? — zapytał Gigon, który zignorował tę w najwyższym stopniu zajmującą opowieść.

— A kogo jeszcze mamy słuchać? Z waszych to przecież nikt nie przyjechał. — Szofer zamilkł.

— Nie miał kto przyjechać — powiedział herzog. — Dzielili tu władzę.

— To świństwo — powiedział szofer. — Zobacz, cały beton zrąbany, jak dojedziemy? Kiedy zdążyli to zrobić, przecież nikt nie bombarduje?

Rzeczywiście, z przodu zamiast kiepskiego, dziurawego i pokruszonego betonu ciągnął się pas błota, w którym utonął nawet żwir podkładu. Na pierwszych metrach wóz zawył, aż po piasty zakopawszy się w grząskiej drodze.

Herzog potulnie chwycił za klamkę, ale Gugu ryknął:

— Siedź, zarazo! Bez ciebie się obejdzie! Trzymaj kierownicę! Twoja waga w porównaniu z moją… — Sam wyskoczył i wrzasnął: — Hej, nieboszczyki, wyłazić! Poleżycie w ziemi!

Na pace zaczęli się ruszać lekko i ciężko ranni. Stękając i jęcząc, z zadziwiającą łatwością i zręcznością wypchnęli ciężarówkę, zaczęli znosić z pobocza drągi, kamienie, odłamki betonu i podkładać je pod koła. Herzog tylko rozglądał się i skręcał.

Słońce było już dość wysoko. Po obu stronach drogi ciągnął się las. Wierzchołki wszystkich drzew były ścięte na tej samej wysokości, jakby gigantyczna brzytwa świsnęła w powietrzu. Herzog próbował przypomnieć sobie, jakie działania tu prowadzono, i nie udało mu się. Natomiast zauważył, że z przodu widnieje jakaś budowla.

— Gugu — zawołał, przekrzykując ryk silnika. — Chyba posterunek kontrolny przed nami.

— Zaraza — powiedział szofer. — Znowu będę sam… Hej, nieboszczycy, hop do trumny!

Ranni chętnie wleźli do samochodu i wóz natychmiast osiadł.

W ten sposób, w ryku silnika i Gugu, jakoś doczołgali się do pomalowanego na biało wagonika i długo jeszcze czekali, aż stamtąd raczy wyjść jakieś szefostwo.

— To oni, gnoje, drogę zniszczyli, żeby nikt do nich szybko nie podjechał i nie powystrzelał — powiedział Gugu. Bandaże na jego głowie były mocno zachlapane błotem, rękawiczki również już nie były białe.