Trzej muszkieterowie

Tymczasem król, któremu spieszno było znaleźć się w obliczu nieprzyjaciela i który równie nienawidził Buckinghama jak kardynał, choć lepsze miał do tego prawo, chciał niezwłocznie poczynić przygotowania, by przegnać Anglików z wyspy Re i skrócić oblężenie La Rochelle; ale waśnie wynikłe między panami Bassompierre i Schombergiem a księciem d’Angoulême spowodowały, wbrew woli króla, dalszą zwłokę.

Panowie de Bassompierre i Schomberg byli marszałkami Francji i domagali się, by honorowano ich prawo dowodzenia armią pod rozkazami króla, ale kardynał w obawie, że Bassompierre, hugenot w głębi serca, nie będzie dość mocno nacierał na Anglików i roszelczyków, swych braci w religii, popierał księcia d’Angoulême, którego król za jego namową mianował dowódcą. Jakoż, by uniknąć widoku panów Bassompierre’a i Schomberga opuszczających armię, musiano dać każdemu oddzielne dowództwo: Bassompierre rozłożył się obozem na północ od miasta, od La Leu[*] aż do Dompierre; książę d’Angoulême na wschód, od Dompierre aż do Périgny[*], a pan de Schomberg na południe, od Périgny do Angoutin.

Kwatera brata królewskiego znajdowała się w Dompierre.

Kwatera króla to w Etre, to w La Jarrie[*].

Kwatera kardynała na wydmach, przy Moście Kamiennym, w zwyczajnym domu bez żadnego oszańcowania.

W ten sposób brat królewski miał na oku Bassompierre’a, król księcia d’Angoulême, a kardynał pana Schomberga.

Gdy tylko te sprawy zostały załatwione, zajęto się Anglikami z wyspy Re.

Okoliczności były sprzyjające: Anglicy, którzy są dobrymi żołnierzami tylko wtedy, gdy mają pełne brzuchy, żywili się jedynie solonym mięsem i kiepskimi sucharami, toteż w ich obozie było wielu chorych; co więcej, morze, bardzo burzliwe o tej porze roku przy wszystkich wybrzeżach, co dzień uszkadzało jakiś statek. Każdy przypływ wyrzucał na brzeg, od cypla Aiguillon do okopu, szczątki łodzi, szalup i barek; było więc jasne, że jeśli nawet królewscy pozostaną w swym obozie, Buckingham, który trzymał się na wyspie Re tylko z uporu, będzie ją musiał prędzej czy później opuścić.

Tymczasem pan de Toirac dał znać, że w obozie nieprzyjaciela szykują się do nowego szturmu; król uznał, że nadeszła chwila, i rozkazał nacierać.

Nie jest naszym zamiarem prowadzić dziennik oblężenia; przeciwnie, przytaczamy tylko te wypadki, które mają związek z opowiadaną przez nas historią. Poprzestaniemy więc na kilku słowach i podamy do wiadomości czytelnika, że ku wielkiemu zdumieniu króla i ku wielkiej chwale pana kardynała przedsięwzięcie zostało uwieńczone pomyślnym skutkiem. Anglicy wypierani krok za krokiem, bici we wszystkich potyczkach, rozgromieni przy przeprawie na wyspę Loix[*], musieli wsiąść na statki pozostawiając na polu walki dwa tysiące ludzi, wśród nich pięciu pułkowników, trzech podpułkowników, dwustu pięćdziesięciu kapitanów i dwudziestu szlachty ze świetnych rodów oraz cztery działa i sześćdziesiąt chorągwi; chorągwie zostały przywiezione do Paryża przez Claude de Saint-Simona i powieszone bardzo uroczyście u sklepień Notre-Dame.

W obozie śpiewano Te Deum i pieśń ta odbrzmiała echem w całej Francji.

Kardynał został więc zwycięzcą i mógł nadal prowadzić oblężenie, przynajmniej na razie nie obawiając się niczego ze strony Anglików.

Ale, jak powiedzieliśmy, odpoczynek był tylko chwilowy.

Wysłannik księcia Buckinghama, nazwiskiem Montaigu[*], został pochwycony; teraz miano już dowód, że Cesarstwo, Hiszpania, Anglia i Lotaryngia zawiązały ligę przeciw Francji.

Co więcej, w kwaterze Buckinghama, którą książę musiał opuścić szybciej niż się spodziewał, znaleziono papiery, potwierdzające istnienie tej ligi; jak utrzymuje pan kardynał w swych pamiętnikach, papiery kompromitujące panią de Chevreuse, a co za tym idzie i królową.

Na kardynale spoczywała cała odpowiedzialność, nie można bowiem być wszechwładnym ministrem nie ponosząc odpowiedzialności; toteż wszystkie siły jego geniuszu były w napięciu dzień i noc i słuchał pilnie najmniejszego odgłosu, dobiegającego z wielkich królestw Europy.

Kardynał znał rzutkość, a nade wszystko nienawiść Buckinghama. Jeśli liga zagrażająca Francji odniesie zwycięstwo, Richelieu straci wszystkie wpływy; polityka hiszpańska i polityka austriacka miały swoich przedstawicieli w Luwrze, ale niewielu jeszcze zwolenników; Richelieu, minister francuski, minister narodowy, byłby zgubiony. Król, posłuszny mu jak dziecko, nienawidził go tak, jak dziecko nienawidzi swego nauczyciela, i wydałby kardynała zemście księcia Orleańskiego i królowej; byłby więc zgubiony, a wraz z nim może i Francja. Temu wszystkiemu należało zapobiec.

W domu przy Kamiennym Moście, gdzie był sztab kardynała, z każdym dniem zwiększała się liczba zmieniających się nieustannie emisariuszy.

Byli to mnisi tak niezręcznie noszący swoje habity, że łatwo rozpoznałbyś ich przynależność do walczącego Kościoła; kobiety nie czujące się nazbyt swobodnie w strojach paziów (ich okrągłych kształtów nie mogły ukryć luźne szarawary); wreszcie wieśniacy o uczernionych rękach, ale rasowych nogach, które zdradzały szlachetne urodzenie.