Белая муха, забойца мужчын

Аднойчы муж Босай урачыста абвясьціў, што на выходныя яны паедуць у Замак, старажытны і занядбаны Замак, на аднаўленьне якога ні ў кога не было грошай, бо часы на двары стаялі ня тыя — не да замкаў было, не хапала ні тынку, ні танкаў, ні нацыянальнай самасьвядомасьці. Раніцай у суботу яны селі ў аўтобус і паехалі на захад, туды, дзе пасярод калгасаў і саўгасаў узвышаўся ўзгорак з галавой індзейца, вочы якой даўно выдзеўблі крумкачы і іншыя бязбожныя камуністыя.

Муж Босай дамовіўся, што яны пераначуюць у суседнім мястэчку, у аднаго з былых аднакурсьнікаў. А пакуль што ўвесь дзень быў наперадзе. Яны ўвайшлі ў замак, што смачна пах гноем і плесьняй, бо раней тут што толькі не зьмяшчалася: калгасныя стайні, «авашчэбаза», інтэрнат, склады, ЛТП… Ён сьмярдзеў усімі шасьцюдзесяцьцю гадамі вядомай усім Гісторыі, сьмярдзеў рэшткамі дваццатага стагодзьдзя, і на сэрцы ў Босай зашчаміла, калі яна пабачыла цагляны друз, спарахнелыя рэчы, што некалі належалі людзям і жанчынам, і глыбокія раны на выцьвілых і аблезлых, як скура, мурах. Яны блукалі па Замку ўтраіх: яна, муж і той самы мужаў сябра, ягоны былы аднакурсьнік. Аднакурсьнік расказваў пра сапраўдную гісторыю Замку, а муж устаўляў свае заўвагі, заўжды трапныя, і разам яны з усьмешкамі двух апекуноў глядзелі на Босую, ласкава назіраючы, як сьвецяцца яе вочы — яна ні пра што такое раней ня чула.

Яны хадзілі па абваленых балюстрадах і гулкіх гразкіх калідорах, узьбіраліся на кучы сьмецьця, і цэгла трашчала ў іх пад нагамі, і недзе ў глыбіні замку стагнаў час, і капала вада ў ніжніх паверхах, гучна, тужліва, мерна… Раз-пораз ім трапляліся людзі: мастакі, што адкрывалі для сябе мінуўшчыну, нейкія жабракі, а то і сяляне, што дагэтуль прыходзілі ў нікім не абаронены замак, каб сьцягнуць сёе-тое для гаспадаркі. Тады яшчэ ніхто ня чуў ні пра якае ЮНЭСКА, а калі і чуў, дык ніколі ня думаў, што Замак таксама можа апынуцца пад яго аховай.

Удосталь наблукаўшыся па Замку і наталіўшыся разумнай размовай, яны прыселі ў двары, Босая дастала прыгатаваныя з раніцы бутэрброды, а аднакурсьнік мужа — бутэльку мясцовай самагонкі. Мужчыны выпілі па тры чаркі, Босая таксама зрабіла адзін глыток — самагонка апякла нутро, заняло дух, а сам Замак пасьля гэтага глытка быццам бы зьмяніў аблічча. Быццам бы падміргнуў Босай: думаеш, тут даўно ўжо ніхто не жыве? Думаеш, тут пануе брыдота спусташэньня, тут, між спарахнелых муроў і кучаў друзу? Не, пані, тут ёсьць жыцьцё. І яно назірае за табою праз шчыліны. Назірае сарамліва, але ўважліва. Значна больш уважліва, чым ты думаеш.

Выпіўшы, мужчыны ціха зацягнулі песьню. Яны сьпявалі добра, у абодвух былі някепскія, моцныя галасы, натрэніраваныя ва ўнівэрсытэцкім хоры ды на кухонных пасядзелках, на рыцарскіх турнірах ды ў летніх паходах па страчанай Атлянтыдзе, ля вогнішчаў і пад чыстую, як сьляза, самагонку. Гэта была прыгожая песьня: «Ой гарэла Ганна…» — цягнулі мужчыны, і Босай хацелася падпяваць, ды яна бянтэжылася, сама ня ведала, чаму. Напэўна, трэба было яшчэ выпіць, але самагонкі яна баялася. Самагонка была мужчынскім напоем, ад якога Босай магло зрабіцца блага, а яна вельмі хацела быць добрай жонкай і надзейным таварышам свайму маладому мужу.