Віхры на скрыжаваннях

- Ты жартуеш?

- Не, Валечка, сапраўды. Ты так падобна на маці. Я сказаў, што я твой жаніх і, як толькі скончыцца вайна, буду зяцем.

Валя зноў пачырванела. А яшчэ больш падфарбоўваў яе твар чырвоны захад сонца. Валодзя паглядзеў на дзяўчыну, і яму здалося, што ён ідзе з Зінай, але не Шаблінай, а яго Зінай.

- Скажы, а як рэагавала Зіна на маю смерць?

- Так, як і на тое, калі цябе ў шпіталь адпраўлялі.

- Яна ж мяне кахала.

- Хто, яна? - насупіла бровы Валя. - Яна была камандзіршай і ганарылася гэтым.

- Раней яна мне гаварыла так...

- Пойдзем хутчэй, дагонім хлопцаў.

- Ну, чаго ты, Валечка?

- Я не хачу слухаць тваіх разважанняў пра Зіну. Ты не зразумеў яе. Мы ўсе плакалі, а яна пасміхалася і, напэўна, задаволена была геройскім учынкам свайго мужа.

Валодзя задумаўся. Хоць першы крок у яго каханні, але ж ён застанецца на ўсё жыццё вялікім урокам. Ён у шпіталі не разумеў, калі чытаў верш Сіманава «Чакай мяне».

Ён думаў, што гэты верш адрасаваны некаму іншаму, жанчынам, а не яго дзяўчыне. Валодзя паглядзеў на Валю і запытаў:

- Ты каго-небудзь кахаеш?

- Чаму гэта ў цябе такое пытанне раптам?

- Так.

- Я ж не Зіна, каб аднаго кахаць, а за другога замуж выйсці. Гэта ўжо занадта. Я не паспела яшчэ закахацца.

- Чаму, цябе ж многія, напэўна, любяць?

- Ну і што з таго?

- Так, кажуць, выйшла сонца з-за стагоў, ну і што з таго. Так і ты.

Валя засмяялася.

- Сапраўды, добра сказана.

- Валечка, у нас будзе час сёння зайсці да тваёй маці, зойдзем?

- Там жа немцы!

- Я сёння раніцай толькі адтуль. Ці ты саромеешся?

- Калі ты так гаворыш, дык я скажу, што дарэмна я плакала па табе.

Хлопца так кранулі гэтыя словы, што ён змоўк, узяў за руку Валю і задуменна ішоў па палявой дарозе.

Дагаралі апошнія жнівеньскія кветкі, ад праменняў заходзячага сонца пазалотай пакрыліся ржышча, прыдарожны быльнёг. А балота, зарослае лазняком і бярэзнікам, было шэрае, бо сонца не даставала да яго, толькі ледзь свяціліся шапкі стажкоў.

Валя не вызваляла руку, хаця хлопцы і азіраліся, каб паглядзець, наколькі яны адарваліся ад камандзіра. І пачуцці душы, і думкі ў Валі былі зусім іншыя, чым учора і нават сёння раніцай. Змяніліся яны толькі тады, калі Верабейчык аб'явіў, што групу зноў будзе ўзначальваць Валодзя Байкач.

Валя ішла і думала, што Валодзя не камандзір, а больш падобны на таго жураўля, які ляціць уперадзе і за сабою цягне ўвесь касяк - ён важак. Чамусьці хлопцы ленаваліся ісці на заданне, не жадала хадзіць і яна. Ужо думала перайсці зноў на кухню. А сёння ў яе з'явіліся крылы і, можа, больш таму, што яна заўважыла, як ажывіліся хлопцы. Яны гаварылі, што з Валодзем можна зрабіць такі подзвіг, які ўявіць сабе нельга. Хадзілі яны на чыгунку двойчы з новым камандзірам Вітушкам, ён у арміі старшыной быў. Перад тым як ісці на заданне, абавязкова ўсіх паставіць у шарэнгу. Раскажа, якая перад дыверсантамі стаіць задача, папярэдзіць, каб усе былі дысцыплінаванымі. А калі падыходзяць да чыгункі, камандзір ідзе ззаду, цяжка дыхае. Некаму з хлопцаў здасца, што ўперадзе бліснуў агеньчык, другі пацвердзіць, хаця і нічога не бачыў. «Лажысь! - падае каманду Вітушка. - Адпаўзаць!» Вернуцца ў вёску ў партызанскай зоне, з хаты без дазволу нікому не выходзіць! У адзінаццаць гадзін вечара адбой. Там іншыя партызаны вечарынку арганізавалі, а ім хочаш не хочаш - спі. Назаўтра зноў такі ж паход на чыгунку паўтарыўся. Дыверсантам адразу ж абрыдла такая гульня, і яны патрабавалі ехаць у лагер, маўляў, на зыходзе пароль, і іх хутка могуць свае пастраляць. Прыехалі ў лагер і ў адзін голас заявілі камандзіру роты, што з Вітушкам яны больш на дыверсіі не пойдуць. Верабейчык адпрэчыў новага камандзіра. І гэта было толькі пазаўчора. І на табе, нібы з таго свету з'явіўся Байкач. Гэтаму агеньчык не здасца ўваччу. Ён сам пільны, чуйны і заўсёды ідзе ўперадзе групы, а адыходзіць ззаду.