Трэба ўявіць Сізіфа шчаслівым [(Хронікі беларускага інтэлектуала)]

На пачатку гэтая ідэя мне таксама падабалася, і таму ў "3НО" было вырашана, што кожны аўтар сам выбірае сабе мову (бедныя карэктары). Я і цяпер маю пэўны сантымент да "тарашкевіцы" за яе натуральны філасофскі слоўнік, за яе набліжанасць да нізінных ландшафтаў, у якіх хаваюцца туманы і балоты, за яе метафізічную таемнасць і анталагічную моўчу.

Але калі ў рэдакцыі пачалося галасаванне (паколькі дыскусіі зацягнуліся, а згоды не было), я ўжо выступаў больш "супраць", чым "за". Бо ўжо пачаў адчуваць, што гэтая ініцыятыва паводле сваёй сутвы ёсць вялікай правакацыяй супраць беларускай мовы як такой. 3 іншай пазіцыі не прымаў "тарашкевіцу" і Алесь Разанаў. Ён лічыў, што нават "наркамаўка" залішне мяккая стасоўна натуральнай фанетыкі нашай мовы, а што тады казаць пра "тарашкевіцу" з яе бясконцымі мяккімі знакамі.

Самым зацятым абаронцам "тарашкевіцы" выявіўся Уладзімір Арлоў. Пасля першых адкрытых галасаванняў, якія не вызначылі пераможцу, ён прапанаваў падпольнае галасаванне. Мы нарэзалі паперы, і кожны свой "таемны голас" кінуў у капялюш. Уладзімер спадзяваўся, што праз такі спосаб нехта з баязліўцаў дадасць свой голас на карыць "наркамаўкі". Толькі атрымалася наадварот.

- Продкі вам не даруюць, - сувора сказаў Уладзімір і забраў нашыя паперчыны ў свой архіў.

P.S. Пра Уладзіміра Арлова я яшчэ буду адмыслова апавядаць упаасобку ад "Крыніцы".

***

Яшчэ з часоў "перабудовы" у айчынную палітыку патрапіла ладная сціжма энергічных філолагаў, падмацаваная літаратарамі, журналістамі і проста гуманітарыямі, для якіх лінгвістычныя праблемы выявіліся таксама не чужымі. Толькі ў адрозненне ад іншых краінаў, дзе падобнага тыпу палітыкі хутка выпетрыліся з палітычнага жыцця, у нас яны (верагодна, з прычыны задоўжанай папулярнасці "моўна-этнаграфічнай" канцэпцыі нацыяналізму) затрымаліся на ладны кавалак часу. Адсюль мовазнаўчыя праблемы, як натуральна актуальныя для палітыкаў-філолагаў, праз апазіцыйныя СМІ, суполкі і супольнасці перараслі ў палітычныя. І хаця для бальшыні шараговых валанцёраў апазіцыі і з унармаванай беларускай мовай хапала праблемаў, яны мусілі засвойваць "тарашкевіцу", каб забяспечыць сабе радыкальнай апазіцыйнасцю.

Больш за тое, у пару пад’ёму нацыянал-дэмакратычнага руху, завабленыя паноўнай модай на адраджэнне чаго заўгодна, да "тарашкевіцы" пачалі хіліцца і шэраг дзяржаўных выданняў ("Бярозка", "Мастацтва". "Культура"...). 3давалася, яшчэ трохі, і "тарашкевіца" пераможа "наркамаўку" ды запануе спрэс.

Не запанавала - бо была спароджаная не патрэбамі ўласна соцыўма, а пэўнай палітычнай сітуацыяй. І як толькі сітуацыя перамянілася, палітыкі-філолагі са сваімі філалагічнымі праблемамі апынуліся на самым ускрайку грамадскага жыцця. Праўда, нельга сказаць, што там жа апынулася і "тарашкевіца". За немалы час актуальнага дамінавання апазіцыйнасці, праз яе на беларушчыну навярнулася некалькі генерацыяў маладых людзей, якія ў горадзе іншай роднай мовы, акрамя як арганізаванай правапісам Тарашкевіча, ужо не ведалі (найперш - не чулі). Для іх гэткая беларуская мова была адзіна правільная, тым болей, што ідэолагі адраджэння не ленаваліся раз-пораз падкрэсліваць ейную ісцінную сапраўднасць, нагадваючы пра рэпрэсаваную сутву "наркомаўкі", яе зрусіфікаванасць, засаветаванасць і да т.п.