Кліч роднага звона

Усяслаў адразу ж павярнуўся i з пашанотай схіліў галаву — Кірыла, як i заўсёды, проста мусіў прыпадняць блеклую, з доўгімі паджоўклымі пальцамі руку i падставіць яе пад ягоныя вусны.

— Выбачай, дружа, калі перапыніў пасадніцкія думы,— калі Усяслаў выпрастаўся, зусім па-мірску прамовіў той, пацёр азяблыя цяпер, у кастрычніцкую слоту, рукі.

Усяслаў цёпла зірнуў у невялікія, глыбока запалыя i нібы выцвілыя, без жывой іскрынкі вочы біскупа, заадно заўважаючы, што ягоны некалі прадаўгаваты нос цяпер завастрыўся, а тоненькая i нібы без крыві, толькі сям-там з чырвонымі крапінкамі скура на шчоках абцягнула пашчэнкі, a паўнаватыя калісьці губы звузіліся i пасінелі. Ды Кірыла гаварыў усё яшчэ гучна i меў немалую духоўную моц, мог не проста ўспыхнуць, але абрынуць на нягодніка такі дакор ці гнеў, што з-за гэтага яго пабойваліся як смерды, дружыннікі i іхнія начальнікі, так i баяры. Ён нікога не абражаў i не крыўдзіў, але мог i ўмеў гаварыць кожнаму непахлебна, горкую праўду. Найперш ён, да слова, утаймоўваў баяраў Расціслава i Раксану, калі тыя, бывала, маючы падтрымку галіцка-валынскага валадара, дзёрзка паводзілі сябе з князем Ізяславам.

— Я збіраўся ісці да цябе, ваша правялебнасць,— прамовіў Усяслаў вельмі пачціва, каб добра пачулі гэта застылыя ля блізкай крапасной брамы дружыннікі-вартаўнікі.— Ды вось затрымаўся тут.

— Як разумею, ваявода i пасаднік якраз тут бачыць слабое месца ў абароне нашага замка? — запытаў Кірыла i перавёў позірк на блізкі абарончы вал, дзе была высокая, з абчасаных дубовых плашак i змацаваная жалезнымі паясамі брама, а вышэй i абапал яе, за тоўстымі шуламі, быў земляны насып, абкладзены камянямі. На ім, знадворку вельмі высозным, бадай, непрыступным, ледзь не да дзесяці сажняў[67] угору, стаялі яшчэ высокія, не дастаць рукой нават самаму выцягламу чалавеку, драўляныя сцены-гародні.

— Але, якраз тут вораг можа прарвацца ў наш дзядзінец,— цяпер ціха, каб не чулі вартавыя, адказаў ён.— Трэба спешна перарабляць гэты ўваход. Пакуль тут гэтыя брама i шулы, што састарэліся ўжо, нам няма поўнай бяспекі. Трэба пабурыць гэта i замест яго пабудаваць высокую, шматпавярховую i шырокую тоўстую мураваную вежубраму, каб яе ніхто нічым не пратараніў i не падарваў.

— Лічыш, нам не ўсцерагчыся ад чужой асады i атакі?

— Нават больш — яны непазбежныя...

Кірыла сумотна i нервова захітаў галавою. Каго могуць парадаваць хуткія беды?!

— Найперш наш цяперашні клопат — зрабіць дзядзінец непрыстунным, абнавіць, папоўніць тайны спрат ежы i пітной. вады на многія месяцы. А для гэтага не варта шкадаваць ні срэбра, ні золата з княскага скарбу...

— Мудра думаеш, як сталы дзяржаўны муж,— пахваліў яго Кірыла, які, можна сказаць, быў іхнім казначэем.— Князеў наказ спаўняеш па-дзелавому...