Wydziedziczeni [The Dispossessed - pl]

„Spójrz na Tinana — mówiła na przykład — skamle i labiedzi, bo dostał skierowanie na cztery dekady na wykopki holum, delikatniś, myślałby kto, że jest z rybiej ikry! Czy on w ogóle ubrudził sobie kiedy ręce?” Nie była zbyt wyrozumiała i miała porywczy temperament.

Studiowała biologię w Instytucie Okręgowym w Północoniżu, z tak dobrymi efektami, że postanowiła kontynuować studia w Instytucie Centralnym. Po roku zaproszono ją do nowo powstałego syndykatu, który zakładał laboratorium badawcze technik zwiększania ilości i udoskonalania odmian ryb jadalnych w trzech oceanach na Anarres. Gdy ją pytano, czym się zajmuje, odpowiadała:

„Jestem genetykiem ryb”. Lubiła swoją prace; łączyła ona w sobie dwie cechy, które wysoko ceniła: ścisłą, opartą na faktach pracę badawczą oraz cel, nastawiony na wzrost i poprawę. Nie wykonując takiej pracy, nie osiągnęłaby satysfakcji. Ale praca jej nie wystarczała. Większość tego, co działo się w głowie i duszy Takver, niewiele miało wspólnego z genetyką ryb.

Miała miewymowny pociąg do krajobrazów i żywych stworzeń. Pociąg ów, nazywany nieudolnie „miłością natury”, wydawał się Szevekowi czymś znacznie pojemniejszym od miłości. Istnieją dusze — rozmyślał — których pępowina nigdy nie została przecięta. Które nigdy nie zostały odstawione od piersi wszechświata.

Nie traktują one śmierci jak wroga; z radością oczekują gnicia i obracania się w próchnicę. Niezwykły był widok Takver biorącej do ręki liść albo choćby kamień. Stawała się jakby jego przedłużeniem — on zaś jej.

Pokazała Szevekowi w laboratorium zbiorniki z wodą morską mieszczące pięćdziesiąt, jeśli nie więcej, gatunków ryb — dużych i małych, szarych i pstrych, szykownych i groteskowych. Był tym widokiem zafascynowany i z lekka przerażony.

Trzy oceany Anarres obfitowały w zwierzęta w tym samym stopniu, w jakim lądy były ich pozbawione. Morza od kilku milionów lat nie miały ze sobą łączności, toteż ewolucja istot żywych przebiegała w nich jak na oddzielnych wyspach. Rozmaitość ich form była oszałamiająca. Szevekowi nie przyszłoby nawet do głowy, że życie może się mnożyć tak dziko, tak bujnie, jakby to właśnie bujność stanowiła samą jego esencję.

Na lądzie nieźle radziły sobie rośliny — na swój ubogi i kolczasty sposób — te jednak zwierzęta, które spróbowały oddychać powietrzem, przeważnie porzuciły ten zamiar, kiedy klimat planety wszedł w tysiącletnią erę kurzu i suszy. Przetrwały bakterie — wiele z nich jako litofagi — oraz kilkaset gatunków robaków i skorupiaków.

Człowiek podjął ostrożną i ryzykowną próbę wciśnięcia się w tę wąską niszę ekologiczną. Mógł się w niej zmieścić, jeśli łowił bez zbytniej chciwości i stosował nawożenie, wykorzystując w tym celu głównie odpadki organiczne. Nie mógł już jednakże ulokować w niej nikogo więcej. Dla trawożernych brakowało trawy. Dla mięsożernych brakowało trawożernych. Nie było owadów do zapładniania kwitnących roślin; wszystkie importowane drzewa owocowe zapylano ręcznie. Nie sprowadzono z Urras żadnych zwierząt, żeby nie zachwiać delikatnej równowagi biologicznej.

Na Księżyc przybyli wyłącznie osadnicy, tak dokładnie wyszorowani z zewnątrz i od wewnątrz, że przywieźli ze sobą minimalną tylko ilość osobistej fauny i flory. Nawet pchła nie przedostała się na Anarres.

— Lubię biologię morza — wyznała Takver Szevekowi przed pełnymi ryb zbiornikami — bo jest taka skomplikowana, istna pajęczyna, splot wzajemnych powiązań. Ta ryba zjada tamtą, drobiazg zjada orzęski, te znów bakterie i tak koło się zamyka. Na lądzie masz tylko trzy typy, same niestrunowce — jeśli nie liczyć człowieka — To nader dziwna — z biologicznego punktu widzenia — sytuacja.

My, Anarresyjczycy, jesteśmy nienaturalnie izolowani. W Starym Świecie masz osiemnaście typów zwierząt lądowych; istnieją gromady takie jak owady, składające się z tylu gatunków, że nigdy nie byli w stanie ich zliczyć, niektóre z tych gatunków liczą miliardy osobników. Pomyśl tylko: gdzie nie spojrzysz — zwierzęta, inne stworzenia dzielące z tobą ziemię i powietrze. Człowiek czułby się o tyle bardziej częścią…

Pobiegła spojrzeniem za małą niebieską rybką, która łukiem przecięła mroczny zbiornik. Szevek śledził w skupieniu tor rybki, podążając zarazem za biegiem myśli swej partnerki. Długo włóczył się między zbiornikami, a później często przychodził z Takver do laboratorium i akwariów, rezygnując ze swej arogancji fizyka wobec tych małych, dziwnych żyjątek, wobec istnień, dla których teraźniejszość trwa wiecznie, istotek, które z niczego się nie tłumaczą i nie potrzebują usprawiedliwiać się przed człowiekiem ze swego zachowania.

Większość Anarresyjczyków pracowała od pięciu do siedmiu godzin dziennie i miała od dwóch do czterech dni wolnych w dekadzie. Szczegóły tyczące częstotliwości, punktualności, dni wolnych i tak dalej były uzgadniane między daną jednostką a jej zespołem, brygadą, syndykatem, federacją koordynującą — a więc na tym poziomie, na którym najłatwiej o osiągnięcie najlepszej współpracy i wydajności. Takver prowadziła badania według własnego programu, praca ta jednak oraz ryby stawiały własne, kategoryczne wymagania; spędzała w laboratorium od dwóch do dziesięciu godzin dziennie, nie miała dni wolnych. Szevek miał teraz dwie posady nauczycielskie: prowadził kurs z matematyki dla zaawansowanych w ośrodku kształceniowym i drugi taki sam w Instytucie. Oba kursy prowadził rano, toteż wracał do pokoju przed południem. Takver jeszcze zwykle nie było. W budynku panowała względna cisza. Słońce nie dobiegło jeszcze w swojej wędrówce do wychodzącego na południowy zachód podwójnego okna, z którego rozciągał się widok na miasto i równiny; w zacienionym pokoju panował chłód. Wiszące w górze na różnej wysokości delikatne, koncentryczne mobile poruszały się z introwertyczną precyzją, ciche i tajemnicze niczym organy ciała lub procesy zachodzące w myślącym mózgu. Szevek siadał przy stole pod oknem i brał się do pracy — czytał, robił notatki, obliczenia. Do pokoju, napełniając go blaskiem, zaglądało powoli słońce, padając na rozłożone na stole papiery i na dłonie Szeveka. A on pracował.