Доўгая сьмерць Крынак

— Як вам працуецца? — Сьцяпан: "Ну, канец: не пасьпею я на цягнік!"

— Дзякую, можна жыць, — у яго, здаецца, былі штучныя зубы. — Тады я, як убачыў вас, дык і падумаў сабе: ня можа таго быць, каб аказаліся вы благім! Яксьці відаць душу ў чалавеку. Вось, прыкладна, ідзе вуліцаю баба. Прыгледзісься да яе і, будзь я так здароў, не памылісься: курва яна ці нэрвовая кабета?! Во, во...

— Прабачце, — таптаўся Сьцяпан. Яму на скронях выступіў пот. — Я на цягнік...

— Мала ўчцівых, такіх як вы, пане Сумленевіч...

Перабіў яго:

— Зараз учцівым магчыма пабыць дома.

— Колькі разбою... Ах! — хацеў ён хуценька выказацца. — Пра нішто іншае не пачуеш, як усё пра падкусваньне... Хто каго сьпіхнуў...

На шчасьце, цягнік рушыў са спазьненьнем. Сьцяпан, стоячы ў перапоўненым калідоры, выціраўся хустачкай ды пасьміхаўся з самога сябе: "Бачыш, балванец! Не давярайся ты чыгуначнікам ды пунктуальнасьці — і хопіць табе часу на многае..."

Вагонам кідала.

Сьцяпану засела ў памяці гэтая паездка. Не таму, што ён адкрыў у Бельску неахопны балаган і дзіцячую — каб не сказаць злачынную — бесклапотнасьць кіраўніцтва тамашняга аддзелу.

Прывіталі яго там па-сьвяточнаму. Дырэктар даведваўся пра здароўе Сьцяпана; забываўся ён, стары, і зноўку распытваў... Пілі чорную каву й ласаваліся шакаладкамі. — Пры тваім здароўі ня будзе грэху табе й чарачку сьцябнуць, — бесцырымонна запрапанаваў ён Сумленевічу. — Не кажы, што ня можаш, бо не паверу, — і прынёс ён балгарскага рому. — Выпі, брацец, пагрэйся сабе з дарогі. А я падаб'ю табе каманьдзіроўку на ўсе дні, ды вяртайся ты здаровенькі да сваёй маладой жонкі... Чаго тут будзеш тырчэць стаўбуном?

Гэта ня быў жарт зь яго, дырэктара, боку.

— За выпіўку дзякую вам. Ня буду.

— Ром — гэта выпіўка? Э-э, кпіш ты ці дарогу напытваеш? Ну, давай... наліў ён толькі Сьцяпану, у паўшклянку. — Я ўжо не магу, братка, адпіў сваё ў маладыя гады. Ох i даваў я па бутэльках! Каб ты тое бачыў...

— Не, — Сьцяпан перажываў, як кажуць, усё разам: злавалі яго бацькоўскі тон дырэктара, нахабства, а найбольш — безуважнасьць. — Перастаньце, пане дырэктар. Мне час брацца за справу.

— Што? Хочаш нас кантраляваць?

— Для таго я й прыехаў.

— Хто цябе прыслаў?

— Старшыня.

— Эх, ня маеце вы чым займацца, — дырэктар устаў да недачыненых дзьвярэй: — Манька! — i зноў расьсеўся. — Манька! — ён паўтарыў крык: ніхто не паяўляўся.

— Дзякую вам за пачастунак, — Сьцяпан зьняў зь вешалкі цёплае адзеньне, здагадваючыся, што дырэктар уступіў яму ў гэтым, неспадзяваным, сутыкненьні.

Цераз парог пераступіла жанчына, аб якой можна было падумаць, што яе разбудзілі. — Чаго?! — сказала яна адзінюткае слова, на нікога ня гледзячы.

— Завядзі, Маня, гэтага пана... — дырэктар растлумачыў ёй, да каго. — Ён зь Беластоку. Ну, давай, — ён чагосьці шукаў у кішэні свайго пінжака, перахіліўшы галаву.

Адміністрацыя памяшчалася ў вялізным пакоі, у якім, магчыма, некалі быў клюб. Сумленевічу знайшлося месца за незанятым пісьмовым сталом, што стаяў у куце, ла акна. ("Ужо другі тыдзень, як хварэе", — паведамілі яму пра непрысутнага супрацоўніка.) Працавалі тут, пераважна, жанчыны. Сэкцыяй паслугаў загадваў мужчына высокага росту. — Вам, хвароба, патрэбна дакумантацыя? — запытаў ён у Сьцяпана й, не чакаючы адказу, узяўся высоўваць шуфлядкі, запоўненыя паперамі, у якіх, быццам гнілкі ў сене, то жаўцелі галоўкі цыбулі, то паблісквалі камлі бутэлек, то чарнелі жмуты абгортак па бутэрбродах. — Нешта, хвароба, знойдзем вам... Няма, во, дзе паставіць шафу, i трымаем мы пры сабе ўсенькую поскудзь, — корпаўся й корпаўся ён. — Нядаўна, хвароба, справаздачу рабіў я й, во, усё параскідалася. Трэба — у папкі, ды дзе іх набрацца?.. Грош ім цана, а не купіць іх, ня вымаліць...