Rozmowa w „Katedrze”

– Ja chcę już teraz wstąpić do partii – powiedziała Aida.

– Nie ma pośpiechu, możecie się namyślić i wstąpić za jakiś czas – powiedział Llaque.

W kole naukowym mieliśmy aż nadto czasu, żeby się namyślić – powiedział Jacobo. – Ja też chcę wstąpić.

– A ja wolę pozostać sympatykiem – ten robak, nóż, żmija. – Mam pewne wątpliwości, zanim wstąpię,-chciałbym jeszcze coś przeczytać.

– Doskonale, towarzyszu, nie zapisuj się, póki nie przezwyciężysz wszystkich wątpliwości – powiedział Llaque. Jako sympatyk możesz także prowadzić bardzo pożyteczną działalność.

– Wtedy, Ambrosio, okazało się niezbicie, że Zavalita już nie jest czysty – mówi Santiago. – Że Jacobo i Aida są lepsi od niego.

A gdybyś się zapisał tego dnia, Zavalita? – myśli. Walka wciągnęłaby cię, coraz mocniej byś się w nią włączał, odrzuciłbyś precz wątpliwości i po kilku miesiącach, może po kilku latach, stałbyś się człowiekiem z wiarą, optymistą, jeszcze jednym z tych czystych, ślepych bohaterów? Prowadziłbyć nędzne życie, Zavalita, tak jak Aida i Jacobo, myśli, raz na wolności, raz w więzieniu, przyjmowany do jakiejś kiepskiej pracy, to znów wyrzucany, i zamiast redakcyjnych kawałków w „Kronice” na temat wściekłych psów pisałbyś do źle drukowanej „Jedności”, oczywiście jeśliby były na to pieniądze i gdyby policja nie za bardzo przeszkadzała, myśli; pisałbyś o postępie nauki w ojczyźnie socjalizmu i o zwycięstwie związku zawodowego piekarzy w Lurin, o zwycięstwie listy rewolucyjnej nad kapitulacyjną listą Apry; albo w najgorzej drukowanym „Czerwonym Sztandarze” występowałbyś przeciw rewizjonizmowi i zdrajcom z „Jedności”, myśli, albo okazałbyś się zdolny do większych rzeczy i wstąpiłbyś do jakiejś grupy partyzanckiej, marzył, działał i ponosił klęski w guerillach, siedziałbyś w więzieniu jak Hektor, myśli, albo zginąłbyś i gniłbyś w lesie jak Indianin Martínez, myśli, albo odbywałbym półlegalne podróże na kongresy młodzieży, Moskwa, myśli, przekazywałbym braterskie pozdrowienia na zjazdach. dziennikarzy, Budapeszt, myśli, albo zdobyłbyś zaprawę wojskową, Hawana, myśli, lub Pekin. Czy też ożeniłbyś się, zostałbyś adwokatem, radcą prawnym w jakimś związku zawodowym, a może deputowanym. Byłbyś bardziej nieszczęśliwy czy tak samo nieszczęśliwy, czy szczęśliwy? Myśli: ach, Zavalita.

– To nie był strach przed dogmatem, to był odruch pani-czyka-anarchisty, który nie chce, by mu rozkazywano – powiedział Garlitos. – Bo w głębi duszy bałeś się zerwać z ludźmi, którzy dobrze jedzą, dobrze się ubierają i nie cuchną.

– Ale ja nienawidziłem tych ludzi i nienawidzę do dziś – powiedział Santiago. – Tego jednego jestem pewien, Garlitos.

– Wobec tego to był duch sprzeciwu, szukanie wydumanych przeszkód – rzekł Garlitos. – Powinieneś był się poświęcić literaturze, a nie rewolucji, Zavalita.

– Wiedziałem, że jeżeli wszyscy zechcą być tacy mądrzy i zastanawiać się, i wątpić, Peru zgnoi się na zawsze – powiedział Santiago. – Wiedziałem, Garlitos, że brak nam dogmatyków.

– Z dogmatykami czy z mądralami, Peru i tak będzie zgnojone – powiedział Garlitos. – Ten kraj źle zaczął i źle skończy. Tak jak i my, Zavalita.

– My kapitaliści? – powiedział Santiago.

– My pismaki – powiedział Garlitos. – Wszyscy wysiądziemy z trzaskiem, jak Becerrita. No, twoje zdrowie.

– Całe miesiące, całe lata marzyłem, że wstąpię do partii, a kiedy się trafia okazja, ja się wycofuję – powiedział Santiago.

– Nigdy tego nie zrozumiem, Garlitos.

– Panie doktorze, coś mi tak chodzi w brzuchu tam i z powrotem i sama nie wiem, co to może być – rzekł Garlitos.

– Bo to jest proszę pani taka zwariowana bździna, pani ma taką buziuchnę, że ona nie wie, którędy wyjść. I tak jest z tobą, Zavalita, tobie też ta zwariowana bździna zapaskudza życie.

Czy przysięgają poświęcić życie sprawie socjalizmu i klasie robotniczej? – spytał wtedy Llaque, i Jacobo i Aida tak, przysięgam, a Santiago tylko patrzył; potem wybrali sobie pseudonimy.