La Veraj interparoladoj de Sokrato
- Автор: Ryner Han
- Год: 1979
- Язык: русский
- Жанр: Историческая проза
Электронная книга - «La Veraj interparoladoj de Sokrato». Краткое содержание книги:
Tiuj paroloj, kara Eskino, ĉirkaŭas min, levas min, en- tuziasmigas min, kiel la sono de la flutoj kaj de la cimba- loj entuziasmigas la koribantojn. La sono de tiuj paroloj sonoras tiel forte 6e miaj oreloj, ke ĝi malebligas min aŭdi ĉiun alian paroladon. Jen estas la sentoj, kiuj nun regas min. Mi kredas, ke nenio povas fortiri min de ili. Se tamen ci opinias povi sukcesi en tio, kaj se tiu sukceso ŝajnas al ci ankoraŭ dezirinda, parolu. Eskino : Nenion mi trovas por diri, Sokrato. Sokrato : Tiaokaze ni Ĝesigu tuj tiun interparolon kaj ni daŭrigu sekvi kuraĝe la vojon, kiun ni ekiris kuraĝe.
3
Dum la lasta tago de la vivo de Sokrato, liaj disĉiploj ĉirkaŭis lin pli multnombraj ol iam. Ni ĉeestis, ĉiuj, pres- kaŭ senescepte. Tamen oni rimarkis la foreston de Aristipo kaj tiun de Platono, malbonaj filozofoj, kiuj konfuzas la pompon kun la belaĵo kaj kiuj preferas la festenojn de la princoj ol la belegan spektaklon de la morto de saĝulo.
Aristipo - tion mi sciigis antaŭe - fervore estis klo- podinta, por fortiri sian majstron de la malliberejo kaj de la morto. Sed, kiam Eskino rapartis al ni la parolojn, per kiuj Sokrato rifuzis la vivon, por provi savi kelkajn hom- ojn, dum la larmoj de Simmiaso kaj de Cebeso montris tiom da admiro, kiom da doloro, la lipgrimaco de Aristipo kaj iu delikata ŝultroleviĝo signifis multe da malbelaĵoj. Li for- lasis nin, pretekstante mi ne scias kiun aferon, kiu dev- igis lin iri al Egino, kaj promesanie, ke li revenos, kiel
eble plej bald.au. Mi divenis, ke li ne revenos : li forkuris de spektaklo, kies belo estis tro nobla por lia koro, kaj" tro emocia.
Koncerne Platonon, en tiu okazo, kiel en kelkaj aliaj, li abomeninde kaj ridinde komediis. Du el liaj privataj amikoj, la maljuna Kritono kaj la juna Fedono, vidis lin la hieraŭon. Ili trovis lin sur lia lito kun konsternita vizaĝo, dum mo- mentoj tordita de kruelegaj doloroj aŭ de lertaj grimacoj. Ili parolis kun tiel amema kompato pri sia malsanulo, ke naive ni demandis nin,. Ĝu la morto ne- forprenos la saman ta- gon du filozofojn anstataŭ unu. Kaj tiu heroa Platono, for- gesema pri sia propra malsano, postulis ke liaj plej bonaj amikoj, anstataŭ esti apud li, ĉeestu kun ni apud Sokrato. Malbonŝance, la postan tagon, hazarde mi renkontis Platonon surstrate. Ekvidante min, lia vizaĝo, kiu signis perfektan sanon, ruĝiĝis dum moinento kaj tiel konfesis honton.: Mi di- ris al li, kiel malŝatinda estas lia konduto. Jam la komedi- ulo denove sin regis. Li asertis kun ĵuroj,ke 11 elsuferis mallongan sed teruran atakon. Dum du tagoj, la kuracistoj, kiuj ne sciis, kiel ĝin nomi, kredis, ke ĝi estas .mortiga.. Li demandis sin, kiel li povis resaniĝi. Ha! li ŝuldis la plej belan el la kokoj al Asklepio.
Unu el la apartaĵoj de la mortigaj malsanoj de Platono, ĝi estas, ke ili neniam malhelpas lin longe paroladi. Li di- ris al Kritono kaj al Fedono multajn kaj spritajn argument- ojn pri la senmorteco de la animo kaj li komisiis al siaj du amikoj ripeti al Sokrato mil konsolajn parolojn. Krome, Kri- tono kunportis sub sia mantelo libron de Anaksagoro, por legi al ni kelkajn pecojn el ĝi kaj zorge distingi, kion Platono aprobis, kion Platono malaprobis. En tiu tago, kiam silentis la aliaj'egoismoj, Platono ne nur obeis. al sia malkuraĝo, sed ankaŭ cediŝ al sia kutima malmodesto kaj postulis, ke oni interesiĝu, eĉ pli ol al Sokrato, al tio, kion eble opinias ia Platono.
Do Fedono kaj Kritono recitis la parolojn, kiujn Platono instruis al ili pri la senmorteco de la animo. Kaj tiuj pa- roloj estis belaj kaj oportunaj. Sed ili prezentis kiel eertaĵojn tion, kio devas resti diibo kaj rideto. Ili kredis, en tiu Ŝanceliĝa kampo, doni verajn pruvrezonojn kaj ili i^vigis min pri mi ne scias kiaj facilmovaj dioj, kies paŝ- aio enŝovus la nubojn. Iliaj spritaj kaj pezaj argumentoj estas konataj : estas precize tiuj, kiujn Platono en sia
"Fedono", atribuas al Sokrato. Simmiaso kaj Cebeso prezen- tis kelkajn kontraŭdirojn, por ke la dogmo pri la animsen- morteco ŝajnu -venki en batalo. Sed ili malvigle parolis, kiel batalantoj, kiuj deziras malvenkon, kaj ili baldaŭ cedis, deklaraate sin venkitaj per tro da lumo.
Ni ciuj aŭskultis, en ia sonĝo rava, dezirante, ke la animo estu senmorta kaj ke Sokrato ne estu forprenita de ni por ciam. Nia potenca deziro, ĉe kelkaj minutoj, kaŭzis al ni ian certon.
Nia emociiĝo speciale emigis nin al la persvadiĝo, kiam Pedono rakontis la historion pri Ero la armeno, tia, kiel oni povas trovi ĝin en la deka libro de "La Respubliko" de Platono.
Koncerne Sokraton, li aŭskultis kun sia bonvolemo kutima. De tempo al tempj, li eldiris kelkajn vortojn, klarigis ke, neniakaze, ĉu la animo estas mortonta aŭ senmorta, la morto nenial estas timinda.
Kiam tiu debato Ŝajnis elĉerpita, Kritono malvolvis la libron de Anaksagoro, kiun li estis kunportinta sub sia mantelo. E1 ĝi li legis kelkajn pecojn. Li diris, kiom tiu libro ĉarmis lin dum lia frua juno. Sed Platono poste ins- truis al li Ĉion, kio mankas en la instruo de Anaksagoro. Stariginte la Spiriton, kiel la kaŭzon de 1'mondo, Anaksa- goro, ja, devojiĝas, por serĉi aliajn kaŭzojn, anstataŭ nur montri, ke Ĉio estas kiel eble plej bona kaj bela, kiel konvenas en la verko de potenca kaj bonvolema saĝulo.
Sokrato ŝajnis ne aŭskulti. Kun la okuloj preskaŭ ferm- itaj, la buŝo duonmalfermita, li estis tia, kiel homo puŝ- ata de feliĉa sonĝo. Aliaj disĉiploj, tamen, defendis Anak- sagoron kontraŭ la atakoj de Kritono.
Ĝi tiu fine sin turnis al la Majstro kaj demandis :
Kion ci pensas pri tiuj aferoj ?
Mi pensas, ke ili ne estas objektoj de penso.
Pluraj rigardis unuj la aliajn kun miro. Sed, post mal- longa silento maliceta, Sokrato aldonis :
Ili estas revobjektoj.
Kial ? - demandis kune Kritono kaj Pedono.
Tial ke oni ne povas ilin kompreni aŭ, se vi preferas, ke mi parolu laŭ modesto, kiu konvenas al mi, tial ke mi ne povas ilin kompreni.
Kritono rediris ridetante la parolon, kiun ofte diris Sokrato :
138
A
Cio, kion mi scias, tio estas, ke nenion mi scias.
Jes,.mia Kritono, kaj ci povas informi cian junan amikon, la tro scivoleman Aristoklon, ke, ĝisfine, mi ĝojis pro ne- scio pri tiuj senutilaj aferoj.
Kiel, senutilaj !... Ha! jes, mi komprenas. Senutilaj cia- opinie, al la vivkonduto.
Ci eldiris mian penson, kara Kritono.
Sed ne plu la mian, kara Sokrato. Platono kompreneble klar- igis al mi, kiel diferenca estas mia konduto laŭ tio, cu mi kredos je la dioj de la Civito, aŭ ĉu mi kredos je unu sola dio, kiu estas la Spirito, aŭ ĉu mi kredos je neniu dio.
Platono eraras. Kiuj ajn estas la dioj, je kiuj ci kredas, ci kreas ilin laŭ ia modelo, kiun ci vidas aŭ kredas vidi en ci. Tiel ke cia konduto restas ido de cia kono pri ci mem aŭ de ciaj eraroj pri ci mem.
Ci konu cin mem, rediris Kritono per voĉo, kiun li penis, pro la cirkonstancoj, ne igi moka.
Miavice mi demandis, turnante min al Sokrato :
Kion ci nomas revobjekto, ĉu tio neniam estas objekto de ciaj revoj ?
Sokrato ekskuiĝis, kiel se oni abrupte vekus lin el pro- funda dormo. Poste li longe rigardadis min kaj ĉio en lia silento ridetis. Fine li diris :
Mi ankaŭ estas granda revulo. Sed, kial mi rakontus miajn revojn ?