Паслухайце нацыяналіста
- Автор: Астапенка Анатоль
- Год: 2000
- Язык: белорусский
- Год: Raštijos Draugija
- ISBN: 9986-437-04-2
- Жанр: История
Электронная книга - «Паслухайце нацыяналіста». Краткое содержание книги:
Зыходзячы з гэтага, становіцца зразумела, як недарэчна гучыць заява дэкана грэка-каталiкоў Беларусi П.Кузьмiчова (Лiм N 2, 1992 г. «Пра талерантнасць беларусаў»), што "расейскiя улады ... забаранiлi унiяцкую царкву, якая перашкаджала рабiць беларусаў талерантнымi, бо гiстарычна выступала супраць прыгнёту насельнiцтва". Я мушу сказаць, што наадварот – прыгнёт праваслаўных iшоў на працягу некалькiх стагоддзяў, i iнiцыятыва кладзецца толькi на грэка-каталiкоў ("чыстыя" каталiкi рымскага абраду заўсёды выглядаюць шмат прыстойней).
Далей паважаны дэкан змешвае зноў дзве розныя рэчы: "пакуль беларусы размаўлялi па-беларуску забаранiць унiяцкую царкву было немагчыма". Выходзiць, што беларусы кiнулi нi з таго нi з гэтага сваю мову, а таму ўладам прышлося закрываць унiяцкiя цэрквы. А тое, што на пачатку ХХ стагоддзя, калi аб унii ўжо нiхто i не ўспамiнаў, пачалася сапраўдная хваля беларускага адраджэння, калi просты народ незалежна ад таго, цi хадзiў ён у праваслаўную царкву, цi каталiцкi касцёл, пагалоўна размаўляў на сваёй старажытнай беларускай мове – цi не сведчыць гэта аб спробе стварэння камусьцi выгаднага мiфа аб станоўчай ролi унii ў гiсторыi беларусаў. Праўда ж зусiм iншая. Усе тыя мiжусобныя войны сярод беларусаў, зусiм не талерантныя паводзiны часткi духавенства i iншых шляхетных здраднiкаў цалкам кладуцца на унiю.
Выгадна ж гэта было толькi Рыму дзеля ажыццяўлення спрадвечай мары каталiкоў панавання над усiм светам.
Цiкава, што i праваслаўныя i каталiцкiя сучасныя даследчыкi сыходзяцца ў ацэнцы адмоўнай ролi унii ў гiсторыi.
Экуменiзм магчымы толькi пры наяўнасцi той жа талерантнасцi i паразумення памiж людзьмi, таго што бракавала нашым продкам на працягу многiх стагоддзяў. I хочацца закончыць разгляд унiяцкай праблемы цытатай з ужо згаданага артыкула М.А.Серчыка: "iмкненне да еднасцi хрысцiянскага свету вымагае адказнасцi, таксама як i палiтычнае iмкненне да iнтэграцыi еўрапейскай...Калi гiсторыя ёсць настаўнiца жыцця, прыслухаемся ўважлiва да голасу мiнулага, каб больш не паўтараць ужо раз зробленых памылак". Ніжэй я спецыяльна вярнуся да уніяцкай праблемы.
На заканчанне зазiрнем i ў нашу гiстарычную эпоху, у канец ХХ стагоддзя. Можа, славутая талерантнасць стала рысай беларусаў зусiм нядаўна?
Сапраўды, сёння на нашай тэрыторыi знешне не вiдаць нiякiх нацыянальных канфлiктаў, як, напрыклад, на Каўказе цi дзе-небудзь у Сербii. Усё цiха, усё "прыстойненька". Усе гавораць па-расейску (за выключэннем асобных мясцiн, дзе гучыць паўпольская). Многія галасуюць – узгадаем рэферэндум 1990 года – за Саюз ССР, цi за СНД і ўваходжанне "в единую рублёвую зону", ці за так званы Саюз Беларусі з Расiяй... А, мiж iншым, тая ж Расiя з намi жыць сумесна не вельмi i iмкнецца, пра што сведчаць бясконцыя непаразуменнi пры аб'яднаннi нашых грашовых сiстэм, цi нахабныя паводзiны расiйскага ўрада пры штучным утварэннi нафтавай праблемы. У той жа час амаль усе былыя рэспублiкi СССР iдуць сваiмi шляхамi i робяць сваю будучыню не зважаючы на "старэйшага брата" [9].
Дык што ж гэта за народ – беларусы? Чаму iх урад так iмкнецца пазбавiцца дзяржаўнай незалежнасцi? Ды не толькi ўрад, прарасейскiя настроi ёсць i ў нашых камунiстаў (у адрозненне, скажам, ад грузiнскiх) i, нават, у большай часткі насельнiцтва. Можа, такое становiшча i завецца беларускай талерантнасцю? Дык жа не! Нiякая гэта не цярпiмасць беларускай нацыi да другiх нацый. Гэта завецца нацыянальным нiгiлiзмам, пагардай да сваёй нацыi, мовы i гiсторыi. Вось такiя рысы сапраўды адлюстроўваюць сутнасць сучаснага беларускага грамадзянiна. Варта задумацца, што хаваецца пад выдуманай талерантнасцю. А хаваецца нiкчэмнасць i душэўная пустэча, жабрацкая псiхалогiя i палiтычны сервiлiзм. Вядома, то вынiк больш як 70 гадовага панавання камунiстычнай iдэалогii, у вынiку чаго з беларусаў выхавалiся рабы, манкурты, i якiм бы ў насмешку прывесiлi ярлык "талерантнага народа".
Гаварыць жа аб талерантнасцi выпадае, перш за ўсё, толькi з псiхалагiчнага цi этычнага боку. Хутчэй за ўсё – яна характарыстыка пэўнага чалавека, а ў больш агульным сэнсе характарыстыка ступенi развiцця грамадства. Чым больш высокi ўзровень цывiлiзаванасцi грамадства – тым больш уласцiвая яму цярпiмасць да iншадумцаў, iмкненне да еднасцi i любовi сярод людзей. А такiя катэгорыi характарызуюць большасць развiтых краiн Еўропы i Амерыкi. Менш за ўсе традыцыi талерантнасцi ўласцiвыя посткамунiстычным краiнам, у тым лiку i Беларусi.
Закончу на больш аптымiстычнай ноце. Калi мы ўсё ж гаворым аб талерантнасцi ў Беларусi, то гэта значыць, што традыцыi Вялiкага княства Лiтоўскага, як еўрапейскай дзяржавы, жывуць, i нам застаецца аднавіць ВКЛ у форме незалежнай, нацыянальнай і дэмакратычнай дзяржавы Беларусь. Будзем спадзявацца, што ў ІІІ-м тысячагоддзі мы будзем "людзьмі звацца"!
9
Гэты артыкул быў напісаны пяць гадоў назад – яшчэ ў 1994 годзе. Але, як бачыце, і напярэдадні 2000 года ўсё сказанае застаецца справядлівым і актуальным.