Паслухайце нацыяналіста
- Автор: Астапенка Анатоль
- Год: 2000
- Язык: белорусский
- Год: Raštijos Draugija
- ISBN: 9986-437-04-2
- Жанр: История
Электронная книга - «Паслухайце нацыяналіста». Краткое содержание книги:
Менавiта з часоў Кiеўскай Русi мы бачым з боку палачан якраз праявы не талерантнасцi да чужой улады ( кiеўскiх князёў), а наадварот – нецярпiмасцi i непрымiрымасцi. Сапраўды, пры Рагвалодзе Полацкая зямля iмкнулася не толькi да сваёй незалежнасцi, а нават далучыла да сябе Тураў. I хоць пазней (у 980 годзе) Рагвалод быў забiты, а Полацк на 28 гадоў трапiў пад уладу Кiева, наступныя пакаленнi полацкiх князёў паказалi прыклады мужнасцi i iмкнення да дзяржаўнай незалежнасцi. Найбольш уражвае жыццёвы шлях Усяслава Чарадзея, якi княжыў 57 гадоў, пабываўшы i ў порубе – палоне кiеўскага князя Iзяслава, потым стаўшы нечакана кiеўскiм князем, а, у рэшце рэшт, у канцы жыцця, у 1097 годзе, узаконiўшага незалежнасць Полаччыны. Захапляюць рысы нашых далёкiх продкаў – гордасць i непакора Рагнеды, нежаданне Усяслававiчаў жыць у "згодзе", а на самай справе па загадах кiеўскiх князёў... Як бачым, i іх паводзiны, i іх характары вельмi i вельмi далёкiя ад талерантных.
Пашукаем, скажу так, сляды талерантнасцi ў часах Вялiкага княства Лiтоўскага цi карацей – ВКЛ. Менавiта гэты час у гiсторыi беларусаў некаторыя навукоўцы звязваюць з узнiкненнем нашай талерантнасцi.
Пачну з татар. Па-першае, яны хоць i рабiлi свае апусташальныя набегi на Лiтву, але нiколi не змаглi дамагчыся ад яе залежнасцi i нiколi не бралi з нас данiны, як гэта яны рабiлi ў Масковii, дзе непадзельна гаспадарылi некалькi стагоддзяў. Гэтыя факты сведчаць аб тым самым спрадвечным iмкненнi нашых продкаў да незалежнасцi, што згадвалася мною раней, сведчыць таксама аб тым, што яны маглi i могуць даваць адпор нашым ворагам.
Наступны перыяд. Х/ i Х/I стагоддзi. Залаты век нашай дзяржавы, час росквiту культуры, навукi, рамёстваў i ваеннай моцы. Узгадаем, для прыкладу, перамогу аб'яднанага войска ВКЛ i Польшчы над крыжакамi ў бiтве пад Грунвальдам. Паводле Кастуся Тарасава, Вялiкае княства Лiтоўскае выставiла 40 харугваў, пераважная большасць якіх была з беларускiх гарадоў. Са жмудскiх харугваў вядомыя толькi меднiцкая, трокская i ковенская. Была, дарэчы, там i татарская коннiца (каля 5000 чалавек), але яна служыла ў нашых князёў.
Вынiкi Грунвальдскай бiтвы i многiх iншых падзей вайскавой гiсторыi тых часоў сведчаць аб тым, што нашы воi былi моцнымi i дужымi людзьмi i мелi зусiм не абыякавыя характары i паводзiны. Яны маглi пастаяць за сваю Радзiму i на працягу некалькiх стагоддзяў прадстаўлялi магутнейшую дзяржаву ў Еўропе.
Нарэшце, галоўны аргумент тэорыi талерантнасцi, вытокi якога шукаюць у ВКЛ. Звычайна гавораць, што у ВКЛ суiснавала мiрна шмат нацый: гэта, маўляў, i ёсць прыклад талерантнасцi. Але прабачце, гiсторыя мае шмат прыкладаў таго, калi аб'ядноўвалiся розныя землi, розныя народы ў адну больш моцную дзяржаву па той цi iншай неабходнасцi – у даным выпадку аб'ядноўвалiся розныя народы, каб лепш баранiцца ад агульнага ворага – крыжакоў ды маскоўцаў. I талерантнасць тут нi пры чым. Такiх шматнацыянальных дзяржаў было нямала – i Рымcкая iмперыя, i Вiзантыйская, i iншыя ўтварэннi ад старажытнасцi да нашых часоў.
Звернем таксама ўвагу i на тое, што ў сярэднявеччы грамадства дзялiлася не па нацыянальнай прыкмеце. Галоўнай лiнiяй падзелу было веравызнанне, якое i з'яўлялася галоўнай характарыстыкай як асобнага чалавека, так i ўсяго грамадства. Менавiта веравызнанне мела самы непасрэдны ўплыў на знешнюю i ўнутранную палiтыку дзяржавы.
У ВКЛ к ХVI стагоддзю суiснавалi розныя хрысцiянскiя канфесii – праваслаўная, каталiцкая, кальвiнiсцкая... Жылi у нас мусульмане – татары, ужо трывала аселi к таму часу яўрэi і пабудавалi сабе сiнагогi.
Менавiта гэты факт суiснавання мноства рэлiгiйных канфесiй у ВКЛ часцей за ўсё прыцягваецца для абгрунтавання мiфа аб талерантнасцi беларусаў. Але заўважце наступнае: ХVI стагоддзе – гэта эпоха Рэнесансу ў Еўропе, гэта ўздым Рэфармацыi, перыяд ломкi старых стэрэатыпаў i стварэння новых iдэй i канцэпцый. I на Беларусi, i ў Францыi i ў iншых еўрапейскiх дзяржавах тады суiснавалi розныя рэлiгiйныя плынi. Такое становiшча шмат дзе захавалася да нашых дзён. Так, у Германii зараз – 48 % каталiкоў i 46 % пратэстантаў. Тое ж, прыкладна, у Швейцарыi, Аўстрыi.... Але нiхто не называе немцаў цi швейцарцаў "талерантным" народам. Талерантныя людзi ёсць у кожнай з названых нацый. I гэта, хутчэй, рыса тэмпераменту. Шматканфесiйнасць у ВКЛ сведчыць не аб нейкай, «прыцягнутай за вушы», талерантнасцi тамтэйшых жыхароў, а аб тым, што ВКЛ было нармальнай развiтой еўрапейскай дзяржавай.