Паслухайце нацыяналіста
- Автор: Астапенка Анатоль
- Год: 2000
- Язык: белорусский
- Год: Raštijos Draugija
- ISBN: 9986-437-04-2
- Жанр: История
Электронная книга - «Паслухайце нацыяналіста». Краткое содержание книги:
Заканчваючы гiстарычны агляд адносiн беларусаў з суседзямi, нельга абысцi i Лiтву. Лiтоўцы, гледзячы на такую шчодрую раздачу пiрага гiсторыi з боку беларусаў, таксама адхапiлi свой кавалак, так што атрымалася: дзяржава ВКЛ – лiтоўская, славутыя лiтоўскiя князi – балты па паходжаннi. Яны перанялi ў расiйскiх гiсторыкаў i паспяхова выкарысталi ўжо згаданы намi мiф аб заваёве Беларусi лiтоўцамi. Адзначу, што для любога жыхара цяперашняй Лiтвы, апошні мiф – самая, што нi ёсць, гераiчная гiсторыя. У той час, калi нашы дзецi да гэтага часу вывучаюць гiсторыю ў школах iнстытутах (нават на гiстфаку) па Абэцэдарскаму – лiтоўскiя дзецi растуць i выхоўваюцца ў нацыянальных традыцыях, яны вераць у тое, што маюць вялiкую гiсторыю i ганарацца ёю. I нiхто ў Лiтве не паверыць, калi скажаце, што лiтоўская гiсторыя ўкрадзена ў суседняй дзяржавы – Беларусi. Гэтая гiстарычная няпраўда адыгрывае вельмi адмоўную ролю сярод большасці беларусаў i, вiдавочна, зрабiла свой уклад у тэорыю "талерантнасцi" нашага народа.
Як бачым, усе тры крынiцы фармавання гiсторыi беларусаў спрыялi стварэнню лжывай канцэпцыi нашага мiнулага i пры маўклiвай згодзе з гэтай канцэпцыяй насельнiцтва Беларусi далi нагоду залiчыць беларусаў да "цярпялiвай, талерантнай" нацыi. Прычым, далей – больш, уяўленнi аб талерантнасцi беларусаў зараз губляюцца ў глыбiні вякоў i, быццам бы, там, знаходзяцца неабвержныя доказы міфічнай талерантнасцi.
А цi так гэта? Паглядзiм на з'яву талерантнасцi больш уважлiва i крытычна, чым падаецца афiцыйна.
Зазiрнем у самую сiвую летапiсную старажытнасць. Па-першае, я хачу звярнуць увагу на папулярнае пытанне аб паходжаннi беларусаў. Гэтае пытанне, як мы ўбачым, мае непасрэднае дачыненне да тэмы нашага доследу.
На маю думку, продкамi беларусаў было племя лiтва, якое рассялялася на вялiкiм абшары тэрыторыi сучаснай Гародзеншчыны i Мiншчыны. Я абапiраюся на наступныя звесткi. Дакладныя межы летапiснай Лiтвы даволi пераканаўча вызначыў Мiкола Ермаловiч у сваёй кнiзе "Па слядах аднаго мiфа". Але на яго думку племя лiтва было балцкага паходжання. Па сведчанню ж iншых, лiтва – не балцкага i, нават, не угра-фiнскага, – як гэта лiчыў Iван Ласкоў, а славянскага паходжання. Так, чэшскi даследчык П.Шафарык сцвярджае, што слова "лiтва" – скажонае слова "лютва". Славянскае ж племя велеты-люцiчы добра вядома гiсторыкам i рассялялася яно таксама на тэрыторыях сучасных Гародзеншчыны i Вiленшчыны.
Пазней, калi пачалося ўтварэнне Вялiкага княства Лiтоўскага, лiтва асiмiлявалася з iншымi славянскiмi плямёнамi – крывiчамi i дрыгавiчамi, утварыўшы сучасных беларусаў. Сведчаннем таго, што люцiчы-лiтва былi народамі з мовай, блiзкай да суседнiх славянскiх народаў, з'яўляецца тое, што iх мова стала дзяржаўнай мовай ВКЛ (зараз яна завецца старабеларускай). Дык вось, нашыя продкi здолелi захаваць праз стагоддзi сваю мову, хаця i аддалi яе назву (лiтоўцы- лiтвiны) балцкаму племенi жмудзi (у вялiкай ступенi праз недасведчанасць гiсторыкаў, пра што гаварылася раней).
Урэшце падыходзiм непасрэдна да тэмы гаворкі – высвятлення асаблiвасцей характару прадзедаў. Па-першае, адна з назваў згаданага намi племя – лютва ("люты") сведчыць аб далёка не рахманых паводзiнах нашых продкаў i з'яўляецца сведчаннем даволi "крутога" нораву старажытных беларусаў. Другая назва – велеты паходзiць хутчэй за ўсё ад стараславянскага слова "вялiкi", што само па сабе з'яўляецца характарыстыкай народа.
Такiм чынам, шматлiкiя гiстарычныя i тапанiмiчныя крынiцы сведчаць аб падаўляючай прысутнасцi стараславянскага, а потым i проста беларускага элемента на нашых землях. Дарэчы, прысутнасць балцкай мовы i тым больш цяперашняй летувi-скай мовы на тэрыторыi ВКЛ наогул не згадваецца ў летапiсах цi iншых крынiцах аж да Х/I стагоддзя.
Пашукаем цяпер вытокi талерантнасцi ў наступным гiстарычным перыядзе – у часы старажытнарускай дзяржавы. Сапраўды, Кiеўская Русь аб'ядноўвала шэраг славянскiх княстваў на вялiкiм абшары i на першы погляд была цэльнай дзяржавай, дзе мiрна суiснавалi Полацкае i Кiеўскае, Суздальскае i Ноўгарадскае i iншыя княствы. Але на самай справе гэта было не зусiм так. Добра вядома, што пачынаючы ўжо з апошняй чвэрцi Х стагоддзя, у Полацку незалежна ад Кiева княжыў Рагвалод, i нядаўна свядомыя беларусы святкавалi тысячагоддзе сваёй дзяржаўнасцi. Дзейнасць Рагвалода сведчыць аб яго таленавiтасцi як дзяржаўнага дзеяча i зусiм не аб нейкай "цярпiмасцi".