Вужык. Голуб на плячы. Дак

Дзе цяпер браткі мае? Што сталася з імі? Біліся з маскавітамі, і не чуваць цяпер, дзе сёння... Вайна вялікая пачалася. Захопнікі хочуць людзей у рабства пагнаць. Кажуць яшчэ, што царскія войскі жорсткія расправы чыняць з людам полацкім...

Не раз нападалі на Полацак то з Усходу, то з Захаду. З Украіны казакі дапіналі нават да Турава – руйнавалі пажарамі і мячамі мястэчкі і вёсачкі, высякалі гарады і паселішчы... І кожны палачанін думае, жахаецца – няўжо такі жорсткі маскоўскі цар, што не шкадуе ні старых, ні малых?

Казалі людзі, што быццам бы цар Пятро Першы наважыўся на наш Полацак кірунак узяць, прыехаць са сваёй світай.

Ці праўда толькі тое?!

Ранічкай бацька, як і абяцаў, узяў мяне з сабою.

Мы ідзём халодным ранкам, і сіберны, пякучы вецер б’е шрацінкамі ў твар. Але мне не холадна – навучылася трываць холад, цярпець: татачка і наўчыў мяне. Ён ідзе няспешна паперадзе, унураны ў сябе. Я ведаю, як яму нялёгка, невыносна цяжка. У яго баліць сэрца не толькі за сям’ю, за нас, дзяцей яго, а і за Полаччыну. Ён раз-пораз уздыхае, а думкі далёка-далёка...

Па дарозе да нас далучаецца дзячок Рыгорка Шкрабін – рухавенькі, невысокага расточку, з бародкай дзяцюк. Неаднойчы бываў у нас у хаце, салодкія мне абваранкі прыносіў. Павітаўся, мяне прытуліў да сябе, і я адчула, як ад яго запахла воскам і часнаком. Пахваліў, што я ўжо дарослай стала, пекнай палачанкай.

– Бяда, Мікіта, ой бяда якая! – заківаў галавой дзяк, і ў голасе пачулася вялікая трывога – голас Рыгоркі выдаваў. – Маскавіцкі цар едзе праз Полацак, мо ўжо і прыехаў... А што робяць яго збройныя людзі – не перадаць! Кажуць, што гараць-палаюць наўкола паселішчы – гарады і вёскі, смерць наслаў на нашую зямлю... – і перажагнаўся – раз, другі, трэці, – прабач мне, Божа, даруй грэшнаму, святая Еўфрасіння!

Хрысціцца і бацька, як і я, трывожыцца следам за дзячком:

– А мо Сафійку не чэпіць? Святая князёўна Еўфрасіння будавала з Божае ласкі і згоды – няўжо не пабаіцца цар граху перад Богам?

– І я спадзяюся, Мікіта, але, каб ты толькі ведаў, як баліць у мяне душа! – уздыхае Рыгорка, зноў хрысціцца, павярнуўшыся на ўсход.

Загаўкалі сабакі. Падаў голас певень.

Месячык то схаваецца ў шэрыя воблакі, то зноў выгляне – як быццам пацікавіцца хоча ў праёміну: а што там на зямлі, ці ўсё ў парадку ў Божых уладаннях? Мне дык і зусім стала душна – ад хуткай хады. Бацька не аглядваецца, прыспешвае крок, пэўна, забыўся пра мяне. І добра – што я, маленькая? Я ўжо дарослы чалавек, таму за сябе пастаяць змагу, не дам сябе крыўдзіць...

Дзяк, перад тым як адамкнуць сабор, доўга моліцца, даўжэй за нас з бацькам, укленчвае:

– У імя Айца, і Сына, і Святога Духа... Божа наш міласэрны, які ў нябёсах, прабач нас, грэшных, што ўваходзім у тваю хату... Валадар наш Усёмагутны, даруй і выратуй нас!..

Мы заходзім у сабор і зноў молімся, ужо стаўшы на ўзвышак, дзе амбон, схіляем нізка галовы. Рыгорка замыкае дзверы і ідзе ў свой закутак. Мы ж з бацькам падымаемся па прыступках наверх – да званіцы.