Уладар Пярсьцёнкаў: Дзьве вежы

– Як у Старой пушчы на поўначы, так? – спытаў Мэры.

– Ну, так, нешта падобнае, але нашмат горшае. Не сумняюся, на поўначы яшчэ застаўся цень Вялікай Цемры, і чорныя ўспаміны ажываюць час ад часу. А ў гэтай зямлі ёсьць глыбокія долы, якія Цемра аніколі не пакідала, і дрэвы там старэйшыя за мяне. Аднак мы робім, што можам. Утрымліваем вандроўнікаў ды неразумных, вучым ды прывучаем, сочым ды лечым. Бо мы – пастухі дрэваў, старыя энты. Няшмат нас засталося цяпер. Кажуць, пастух з статкам робяцца падобнымі. Але ж тое адбываецца павольна, а ні пастухам, ні статкам звычайна не даецца шмат часу ў гэтым сусьвеце. З энтамі й дрэвамі тое хутчэй, дый побач яны доўгімі стагодзьдзямі. Энты падобныя да эльфаў: не такія зацікаўленыя сабою, як людзі, і разумеюць іншыя стварэньні нашмат лепей. Але ж і да людзей падобныя ў тым, што больш зьменлівыя за эльфаў, хутчэй падладжваюцца пад сьвет, так бы мовіць. Мо нават і лепей за людзей, бо энты ўпартыя й пасьлядоўныя ў намерах і зьдзяйсьненьнях.

– Сёй-той з маіх суродзічаў цяпер зусім нібы дрэва, адно нешта незвычайнае абуджае іх, і прамаўляюць яны толькі шэптам. А некаторыя з маіх дрэваў ужо рухаюць галінамі й размаўляюць з мною. Вядома, усё пачалося з эльфаў, яны абуджалі дрэвы, навучылі размаўляць і спазналі іхнюю гаворку. Гаманіць з усім у сусьвеце – такія былі эльфы спрадвеку. А прыйшла Вялікая Цемра, і яны ўцяклі за мора ці схаваліся ў патаемныя даліны ды склалі песьні пра дні, якія болей аніколі ня вернуцца. Аніколі. Але, але, калісьці адсюль да гор Люйну цягнуўся адзіны лес і Фангарн быў толькі ўсходнім ягоным краем. Вось былі часы прасторы! Тады я мог бадзяжыць, і сьпяваць цэлымі днямі, і чуць у адказ толькі рэха свайго голасу ў долах. I пушча была падобная да лорыйнскага гаю, толькі гусьцейшая, мацнейшая, маладзейшая. А як духмяніла паветра! Тыднямі наўсьцяж я толькі дыхаў і ня мог надыхацца!