Rozmowa w „Katedrze”

– Właśnie tak – powiedział don Fermín. – Opuścić ten dom i Limę, zniknąć. Nie o sobie myślę, ty biedny głupcze, tylko o tobie.

– Ale jak ty to rozumiesz – jakby się dziwiła, myśli, jakby się czegoś przestraszyła.

– Chodzi mi o to, że miłość robi z człowieka indywidualistę – powiedział Santiago. – I nic go już wtedy tak nie obchodzi jak miłość, nawet rewolucja.

– Przecież sam mówiłeś, że te dwie sprawy wcale się nie wykluczają – mówiła cicho, z naciskiem, myśli. – A teraz uważasz, że tak? A skąd możesz wiedzieć, czy sam się kiedyś nie zakochasz?

– Nic nie uważałem, nic nie wiedziałem – mówi Santiago. – Odejść, uciec, zniknąć.

– Ale dokąd, don – powiedział Ambrosio. – Pan mi nie ufa, don, pan mnie wyrzuca.

– W takim razie to nieprawda, że się wahasz, w takim razie ty też jesteś w nim zakochana – powiedział Santiago. – Może w wypadku was dwojga te dwie sprawy się nie wykluczają. A poza tym to dobry chłopak.

– Wiem, że dobry – powiedziała Aida. – Ale nie wiem, czy go kocham.

– Ależ tak, i to też zauważyłem – powiedział Santiago. – I nie tylko ja, wszyscy w naszym kole. Powinnaś go przyjąć, Aida.

Nalegałeś, Zavalita, to świetny chłopak, szarżowałeś, Zavalita, Aida jest w nim zakochana, żądałeś tego od niej, będzie wam bardzo dobrze ze sobą, i powtarzałeś to w kółko, a ona słuchała w drzwiach swego domu, milcząca, ze skrzyżowanymi ramionami: zastanawiając się nad głupotą Santiago? ze zwieszoną głową: mierząc wielkość jego tchórzostwa? Czy naprawdę chciała ode mnie rady, myśli, a może wiedziała, że ją kochasz, i chciała sprawdzić, czy się ośmielisz jej to powiedzieć? Co by było, gdybym ja, myśli, co by było, gdyby ona. Myśli: ach, Zavalita.

A może to wtedy, na drugi dzień czy w tydzień, w miesiąc potem, jak zobaczył Aidę i Jacoba idących pod rękę przez Colmena, wtedy kiedy dowiedzieli się, że Washington rzeczywiście jest tym upragnionym kontaktem? W kole nie było prawie komentarzy na ten temat, tylko Washington rzucił jakiś żart, ot, macie, tamtych dwoje, w drugim kółku, uwiło sobie gniazdko, co za romantyczna historia, i tak po cichutku, i tylko przelotna uwaga Ave: świetnie, dobrana para. Nie było czasu na nic więcej: zbliżały się wybory na uczelni i zbierali się co dzień, dyskutowali na temat kandydatów, którzy mieli być zgłoszeni do Zrzeszenia Studentów, mówili o tym, jakie powiązania są do przyjęcia i jakie listy będą popierać, i o ulotkach i afiszach rozlepianych na ścianach, a pewnego dnia Washington zwołał zebranie obu kół razem w mieszkaniu Ave i wszedł do domku w dzielnicy Rimac szeroko uśmiechnięty: mam coś dla was, mówię wam, dynamit. „Cahuide”, myśli. Myśli: Organ Peruwiańskiej Partii Komunistycznej. Siedzieli stłoczeni, papierosowy dym przesłaniał odbitki z powielacza, które wędrowały z rąk do rąk, drażnił oczy. „Cahuide”, kartki, które czytali zachłannie, Organ, raz i drugi,

Peruwiańskiej Partii Komunistycznej, i patrzyli w stanowczą twarz Indianina ubranego w chullo, poncho i skórzane sandały, i na jego wzniesioną do walki pięść, i znowu na sierp i młot pod nagłówkiem. Przeczytali wszystko głośno, skomentowali, przedyskutowali, zasypywali pytaniami Washingtona, a potem zabrali odbitki do d«mu. Zapomniał o swoich urazach, o braku wiary, frustracji, obawie, zazdrości. Więc to nie była legenda, partia nie zniknęła z nadejściem dyktatury: istniała. To nic, że Odria, istnieli też jej członkowie, mężczyźni i kobiety, to nic, że Cayo Bermúdez, zbierali się potajemnie, tworzyli coraz nowe komórki, to nic, że szpicle i zesłania, drukowali „Cahuide”, to nic, że więzienia i tortury, i przygotowywali Rewolucję. Washington znał tych ludzi, wiedział, gdzie się znajdują i co robią, i wtedy pomyślałem ja też, myśli, ja też wstąpię, tego wieczoru, gdy gasił lampę przy łóżku, a coś groźnego, ale jeszcze wtedy pełnego wzniosłości, niepokojąco płonęło w ciemnościach, płonęło nawet, kiedy spał: wtedy?