Wydziedziczeni [The Dispossessed - pl]

— Chciałbym ją posłać Mitis — powiedział.

— Bierz, ile chcesz. Posłuchaj. Jeśli uważasz, że wiesz lepiej ode mnie, jak masz postępować, daj tę rozprawę do druku. Nie potrzebujesz zezwolenia! U nas, jak ci wiadomo, hierarchie nie obowiązują! Nie mogę cię powstrzymać. Mogę ci tylko służyć radą.

— Jesteś konsultantem Syndykatu Wydawniczego do spraw rękopisów z dziedziny fizyki — przypomniał Szevek. — Sądziłem, że oszczędzę wszystkim czasu, zadając ci teraz to Dytanie.

Przez jego łagodność przebijała nieustępliwość; nie starając się nikogo naginać, sam pozostawał nieugięty.

— Oszczędzę czasu — co chcesz przez to powiedzieć? — warknął Sabul, ale i on był odonianinem: skręcił się niemal z powodu swojej hipokryzji, odwrócił od Szeveka, ponownie doń zwrócił, na koniec warknął ze złością, grubym z gniewu głosem: — W porządku!

Zaproponuj te zasrane wypociny! Oświadczę, że nie jestem kompetentny, żeby wyrażać o nich zdanie. Zasugeruję im, żeby zwrócili się o konsultację do Gvarab. To ona jest specjalistką od jednoczesności, nie ja. Mistyczna mętniaczka! Wszechświat jest struną gigantycznej harfy, oscylującej między bytem i niebytem! A swoją drogą, jaką też ona wygrywa melodię? Pasaże Harmonii Numerycznych, jak mniemam? Uznaję się więc za niekompetentnego, innymi słowy: nie mam ochoty zalecać KPR czy Wydawnictwu intelektualnego łajna!

— Praca, którą dla ciebie wykonałem — powiedział Szevek — jest częścią tej, którą podjąłem, idąc tropem idei Gvarab dotyczących jednoczesności. Chcąc mieć jedno, musisz zaakceptować i drugie.

Ziarno najlepiej wschodzi w gównie, jak mawiamy w Północoniżu.

Czekał jeszcze chwilę, nie doczekawszy się zaś odpowiedzi, pożegnał się i wyszedł.

Zdawał sobie sprawę, że wygrał bitwę — i to łatwo, bez użycia gwałtu. Lecz gwałt został przecież zadany.

Tak jak przepowiedziała Mitis, był „człowiekiem Sabula”. Ten już od lat nie udzielał się jako fizyk; renomę zawdzięczał temu, co sobie przywłaszczał z osiągnięć innych umysłów. Szevek miał odwalić pracę myślową, Sabul — zebrać honory.

Sytuacja, oczywiście, etycznie nie do przyjęcia i Szevek powinien napiętnować ją i odrzucić. Tylko że nie mógł. Potrzebował Sabula. Chciał publikować to, co pisał, i wysyłać ludziom zdolnym go zrozumieć — fizykom z Urras; potrzebował ich pomysłów, krytyki i współpracy.

Targowali się więc z Sabulem, dobijali targu niczym spekulanci. Nie była to walka, lecz handel. Ty mi daj to, ja ci dam to. Odmówisz — i ja odmówię. Stoi? Stoi! Kariera Szeveka, podobnie jak istnienie jego społeczeństwa, zależała od podtrzymywania tej podstawowej, niejawnej umowy handlowej. Ich związek był oparty I nie na pomocy i solidarności wzajemnej, lecz na wyzysku; nie był organiczny, ale mechaniczny. Czy z zasadniczej dysfunkcji może wyniknąć prawdziwe funkcjonowanie?

Ale przecież ja chcę tylko doprowadzić do końca swoją pracę — perswadował sobie Szevek, wracając deptakiem, szarym, wietrznym popołudniem, do czworobocznej mieszkalni. — To mój obowiązek, moja radość, cel całego życia. Człowiek, z którym przyszło mi pracować, jest przepychającym się łokciami, dążącym do dominacji spekulantem i nie zmienię tego; jeżeli chcę pracować, muszę pracować z nim.

Pomyślał o Mitis i jej przestrodze. Pomyślał o Instytucie w Północoniżu i przyjęciu w noc przed odjazdem. Wydało mu się ono teraz tak odległe, tak po dziecięcemu spokojne i bezpieczne, że zachciało mu się płakać z tęsknoty. Kiedy przechodził pod portykiem gmachu Nauk Biologicznych, jakaś mijająca go dziewczyna rzuciła nań z ukosa spojrzenie, jemu zaś wydało się, że jest podobna do tamtej — jakże jej było na imię? — tej krótko ostrzyżonej, która podczas przyjęcia tak się opychała piernikami. Przystanął i obejrzał się, ale dziewczyna zniknęła już za rogiem. A zresztą miała drugie włosy. Przeminęła, przeminęła, wszystko przemija. Wyszedł spod osłony portyku. Wiatr zacinał drobnym, rzadkim deszczem.

Deszcz, jeśli już padał, to tylko drobny. To był suchy świat. Suchy, anemiczny, nieprzychylny. Nieprzychylny! — powiedział głośno po ajońsku. Nigdy dotąd nie słyszał, jak ten język brzmi; brzmiał bardzo dziwnie. Deszcz siekł go w twarz, jak gdyby ktoś ciskał w nią żwirem. Nieprzychylny deszcz. Do bólu gardła dołączył się straszny ból głowy, z którego ledwie przed chwilą zdał sobie sprawę. Dowlókł się do pokoju numer 46 i padł na tapczan, który wydał mu się znacznie niższy niż zwykle. Nie mógł pohamować drżenia. Naciągnął na siebie pomarańczowy koc i skulił się pod nim, próbując zasnąć; nie mógł jednak opanować dygotu, znajdował się bowiem pod ciągłym ogniem atomowego bombardowania ze wszystkich stron, nasilającym się wraz ze wzrostem temperatury.