Wydziedziczeni [The Dispossessed - pl]

Ulica Dworcowa kończyła się rozległym, na wszystkie strony otwartym placem z trójkątnym parkiem, porośniętym trawą i drzewami, do którego zbiegało się promieniście jeszcze pięć innych ulic. Większość parków na Anarres stanowiły klepiska o nawierzchni z kurzu albo piasku, z klombikiem krzewów i drzewek holum. Ten był inny. Szevek przeciął pusty chodnik i wszedł do parku; ciągnęło go tam — często oglądał to miejsce na fotografiach — a poza tym pragnął zobaczyć z bliska te obce, urrasyjskie drzewa i przyjrzeć się zieleni ich niezliczonych liści. Słońce chyliło się już ku zachodowi; przestronne i czyste, w zenicie mroczniejące purpurowo, rozpościerało się niebo; przez cienką warstwę atmosfery przeświecała czerń kosmosu. Szevek, baczny i ostrożny, wszedł między drzewa. Czyż to nie marnotrawstwo, tyle zbitych w jedną masę liści? Drzewa holum radziły sobie całkiem nieźle mając tylko igły i kolce, bez tego przerostu. Czy to ekstrawaganckie listowie nie było zwykłym nadmiarem, kałem? Takie drzewa nie mogą rosnąć bez żyznej gleby, ciągłego podlewania, nieustannej troski. Potępiał ich obfitość, rozrzutność. Przechadzał się pod nimi, pośród nich. Obca trawa uginała się miękko pod jego stopami. Przypominało to chodzenie po żywym ciele. Spłoszony, wycofał się na ścieżkę. Drzewa wyciągały nad jego głową swe ciemne członki i rozkładały mnogie szerokie, zielone dłonie. Ogarnęło go uczucie nabożnego lęku. Czuł się tak, jakby mu udzielano błogosławieństwa, choć nie prosił o nie.

Nieco przed nim, w głębi mroczniejącej alejki, ktoś siedział na kamiennej ławce i czytał.

Ruszył wolno w tamtą stronę. Zbliżył się do ławki, przystanął przed nią i przyjrzał się owej postaci; w złoto-zielonym mroku pod drzewami siedziała nad książką z opuszczoną głową kobieta lat pięćdziesięciu lub sześćdziesięciu, dziwacznie ubrana, uczesana w kok. Lewa dłoń, podpierająca podbródek, niemal zakrywała zaciśnięte usta, prawa przytrzymywała na kolanie kartki. Były ciężkie; ciężka była również zimna, przyciskająca je ręka. Szybko zapadał zmrok, a mimo to kobieta nie odrywała od lektury oczu.

Czytała odbitki szczotkowe Organizmu społecznego.

Szevek przyglądał się przez chwilę Odo, po czym usiadł obok niej na ławce.

Pojęcie statusu społecznego było mu obce, a miejsca na ławce było dużo. Popchnęło go do tego kroku uczucie czystego koleżeństwa.

Przyjrzał się wyrazistemu, smutnemu profilowi i dłoniom, dłoniom starej kobiety. Podniósł wzrok na cieniste gałęzie. Po raz pierwszy w życiu uświadomił sobie, że Odo — której twarz znał od dzieciństwa, której idee zajmowały centralne i trwałe miejsce w jego umyśle oraz w umysłach wszystkich jego znajomych — nigdy nie postawiła stopy na Anarres; żyła, umarła i została pochowana w cieniu drzew o zielonych liściach, gdzieś w niewyobrażalnych miastach, wśród ludzi, mówiących obcymi językami, w innym świecie. Była cudzoziemką — wygnańcem.

W gęstniejących ciemnościach siedział obok posągu, niemal równie milczący jak on.

Uzmysłowiwszy sobie wreszcie, że robi się ciemno, wstał, wyszedł z parku i spytał o drogę do Centralnego Instytutu Naukowego.

Nie było to daleko; dotarł tam wkrótce po włączeniu światła.

Portierka — a może strażniczka — siedziała w ciasnym pomieszczeniu i coś czytała. Musiał zapukać w otwarte drzwi, żeby zwrócić na siebie jej uwagę.

— Szevek — przedstawił się.

Rozmowę z nieznajomym przyjęte było zaczynać od podania imienia — niczym rękojeści, której nieznajomy mógł się uchwycić.

Nie było zbyt wielu takich rękojeści do zaoferowania. Nie używano wszak rang, szarż ani konwencjonalnych zwrotów grzecznościowych.

— Kokvan — odpowiedziała kobieta. — Czy aby nie wczoraj miałeś przyjechać?

— Zmieniono rozkład lotów sterowców towarowych. Znajdzie się jakieś wolne łóżko w którejś noclegowni?

— Numer 46 jest wolny. Po drugiej stronie dziedzińca, budynek na lewo. Czeka na ciebie wiadomość od Sabula. Prosi, żebyś z samego rana zajrzał do niego do dziekanatu fizyki.

— Dzięki! — rzucił Szevek i wymachując bagażem, paltem i zapasową parą butów, ruszył przez rozległy brukowany dziedziniec.

W otaczających czworobok dziedzińca pokojach paliły się światła.

Dobiegł Szeveka gwar, świadczący o obecności ludzi wśród ciszy.

Coś poruszyło się w czystym, rześkim powietrzu miejskiej nocy — zapowiedź jakiejś niespodzianki, obietnicy.

Pora kolacji jeszcze nie minęła, zboczył więc do instytutowej stołówki, aby się przekonać, czy nie znajdzie się tam jeszcze dla niego coś do przekąszenia. Stwierdził, że jego imię umieszczono już na stałej liście, jedzenie zaś okazało się wyborne. Podawano nawet deser — smażone w cukrze owoce. Szevek uwielbiał słodycze, a ponieważ był jednym z ostatnich stołowników, owoców zaś zostało pod dostatkiem, wziął sobie dokładkę. Siedział sam przy małym stoliku. Przy sąsiednich, większych stołach grupki młodych ludzi toczyły rozmowy nad pustymi talerzami; dotarły do niego strzępki dyskusji o zachowaniu się argonu w ekstremalnie niskich temperaturach, o zachowaniu się nauczyciela chemii na kolokwium, o przypuszczalnych zakrzywieniach czasu. Kilka osób zerknęło w jego stronę; nie podeszli jednak i nie zagadnęli go, co uczyniliby zaraz ludzie z mniejszej wspólnoty na widok nieznajomego; ich spojrzenia nie były nieprzyjazne, może z lekka wyzywające.