Кліч роднага звона

— Ты праўду чуеш, Усяслаў,— падышла, глыбока i цёпла зірнула яму ў вочы Ганна.— Сцеражыся. I для Навагародка, i для нас...

Гэтыя «для нас» Міндоўг, Войшалк i Данута, канечне ж, зразумелі па-свойму -— найперш як клопат пра іхнюю сям'ю i Руту, але для Усяслава пачутыя словы абзыўнуліся даўнім хваляваннем...

Гаротніца Ганна даўно ўжо ўведала: яму, ваяводзе, здароваму i дужаму мужчыне, у жыцці вельмі i вельмі нялёгка. З-за добрай, чулай, але зусім нездароўчай жонкі. Пазнаёміўшыся, Ганна хутка пасябравала з ёй, як магла памагала выцерпліваць цялесны i душэўны боль, гартавала хрысціянскую цярплівасць; Усяслаў радаваўся, што ў яго пакутніцы нечакана з'явілася такая высокашаноўная, адукаваная, з тонкай душою i высакародная сяброўка, клапоціцца пра яе i дачку, што яму, ведаючы гэта, лягчэй адлучацца з дому i быць у баявых паходах. Што да Міндоўга, дык ён, здаецца, зусім не раўнаваў, што яго Ганна заўсюдная госця ў доме навагародскага ваяводы — як усе кажуць, маладога пагляднага мужчыны, па якім ажно млее не адна навагародка, нават больш — жартаваў з гэтага i часамі з непрыстойнымі намёкамі, а то i нібы падштурхоўваў жонку i яго да блізкасці. Можа, i наўмысна. Можа, для таго, каб не толькі апраўдацца за свае гулі, але i каб развесься.

Усяслаў з Ганнай, што бывае рэдка паміж маладымі мужчынам i жанчынаю, шчыра пасябравалі, ажно пароднелі праз бяду i гора. Праўда, не раз запыняючы на ёй позірк, ён міжволі адчуваў: Ганна — не красуня, але здаровая, мае прыемную акругла-жаночую постаць. Жанчыны яе пароды звычайна, калі жывуць у дастатку, абласканыя мужам, маюць здаровых i разумных дзяцей, шчаслівыя, паволі, год за годам, харашэюць, з няўклюднага i нашатэранага гусяняці становяцца беласнежнай i градыёзнай лебядзіхай. Але Ганна не мела такіх спакою, ласкі, яна нават была зарана запакінутая, дык яе цела i душа не толькі не пышнелі, але запыніліся развівацца як след: не хапала іскрыстага бляску ў яе вачах, пакатасці i гібкасці ў плячах ды спіне, акругласці ў клубах, раскошы ў грудзях, лёгкасці i вабнасці ў хадзе, што ўсё разам паступова робіць жанчыну ўсё мілейшай i непаўторнай. Як заўважаў Усяслаў, усё гэта, што мусіла запыніцца i чэзнуць, выбівала Ганну з каляіны: яна нечакана то ўспыхвала хваляваннем, усміхалася ці нават заходзілася ад смеху, то, наадварот, замаўкала, маркотнела, плакала ні з таго, ні з сяго альбо падхоплівалася i тут жа сыходзіла з іхняга дому. Усяслаў, паколькі сам шмат цярпеў i мусіў глушыць у сабе, пачаў разумець, што i чаму адбываецца з Ганнай. Праўда, не мог нічога пра гэта сказаць ёй, тым больш пайсці на большае — скажам, пазаляцацца, але, хаваючы глыбока ў душы сваё прадчуванне, а з ім i жаданне, пачаў больш, чым трэба, бянтэжыцца i ніякавець перад ёй; яна, ловячы яго адмысловы позірк ці бачачы яго разгубленасць, таксама пачала мітусіцца i асцерагацца застацца з ім сам-насам.