Захоп Беларусі марсіянамі

Кроква некалькі разоў наведаў месца былога гарадзішча. Тут лягчэй думалася. Гэты куточак Полацка быў скрозь забудаваны прыватнымі дамкамі, і толькі абалонь Палаты шчодра «каласілася» лугавой і балотнай травой. Дзе-нідзе гэтая трава павырастала ў пояс чалавека, і адно сьцежкі-тунэлі спаміж яе казалі пра тое, што тут бываюць людзі. А некалі ж тут ступала нага самога Рагвалода і яго дачкі Рагнеды. Тут усё пачыналася. Тут адпраўная кропка Полацка. Гэта пазьней, відаць, у ХІ стагодзьдзі, цэнтар Полацка быў перанесены на Замкавую гару.

Рагвалод калі будаваў сваё княства, то, напэўна, меў нейкія пляны, стратэгію. Якую? Відавочна, гэтая стратэгія і мусіла быць запаветам Рагвалода. Ці прытрымліваліся яе спадчыньнікі Брачыслаў і Ўсяслаў?

Магчыма, пра ўсё гэта і было напісана ў Полацкім летапісе, які чытаў Тацішчаў і які так таямніча зьнік. Гэты запавет Рагвалода відавочна не падабаўся гаспадарам Масквы.

Кроква вырашыў напісаць пра тэстамэнт Раг-валода. Яму здавалася, што гэта абавязкова павінен быць дэтэктыў — у якім забойствы, здрады, падман і хцівасьць.

— Рэвалюцыя нам дала, можна сказаць, усё. Кім мы былі б, калі б не рэвалюцыя? Я на сваім прыкладзе скажу: ці стаў бы я паэтам? Ці атрымаў магчымасьць, можна сказаць, падлеткам працаваць у галоўнай газэце краіны? Кім бы я стаў, калі б не рэвалюцыя? Хутчэй, якім-небудзь рабочым, якога бязьлітасна эксплюатавалі багацеі. — У полацкім камсамольскім клюбе ішло паседжаньне мясцовай філіі «Маладняка». Выступаў Дудар. Нядаўна ў Полацку яго прынялі ў камсамол, і ён быў акрылены гэтым. Вось і філію ўдалося стварыць. Праўда, чарговае па-седжаньне атрымалася склікаць толькі з другога разу. У мінулы аўторак прыйшло менш паловы сяброў суполкі, таму сход давялося перанесьці на чацьвер. Хто не прыйшоў мінулы раз — усім вынесьлі вымовы. Не гарэлі імпэтам да працы тутэйшыя чальцы кагадзе створанай літаратурнай сябрыны. І Дудар спрабаваў неяк раскатурхаць гэты — пусьці павалюся — настрой. — «Маладнякоўцы» — дзеці рэвалюцыі. І мы павінны ёй слугаваць і рабіць усё, каб ідэі рэвалюцыі хутчэй прыйшлі ў наша жыцьцё. І савецкая літаратура павінна спрыяць гэтаму. Выціскаць з мазгоў людзей старызну ўчорашняга дня. А ня так, як гэта робяць розныя Купалы, Коласы і Бядулі, якія ўсхваляюць тую старызну і не даюць хады ідэям рэвалюцыі.

— А я люблю Купалу і Коласа, — запярэчыў выступоўцу малады настаўнік, нядаўні выпускнік Белпэдтэхнікума Пётр Крывіцкі. — Па-першае, Купала і Колас, можна сказаць, бацькі

беларускага народу і беларускай літаратуры. Што да іх было? Ні-чо-га! Па-другое, іхнія творы па-мастацку больш апрацаваныя, чым у таго ж Чарота або Александровіча. І гэта факт!

Сярод полацкіх «маладнякоўцаў» усчаўся вэрхал: хтосьці пярэчыў Крывіцкаму, хтосьці яго падтрымліваў.

— Хопіць парушаць дысцыпліну! — загарлаў Дудар. — Супакойцеся!