БЕЛАРУСЬ УЧОРА І СЯНЬНЯ
- Автор: Найдзюк Язэп, Касяк Іван
- Год: 1993
- Язык: белорусский
- Год: Навука і тэхніка
- ISBN: 5343014585
- Жанр: История
Электронная книга - «БЕЛАРУСЬ УЧОРА І СЯНЬНЯ». Краткое содержание книги:
Мабілізацыя ў савецкую армію людзей, народжаных ад 1905 да 1918 гадоў, забрала рабочую сілу з вёсак. Па зэхадах адміністратараў нямецкае камандаваньне звальняла патрэбную колькасьць палонных з лягероў, якіх прызначалі для працы ў вёсках, і яны жылі як вольныя людзі ў сялян. Шмат савецкіх вайскоўцаў, акружаных нямецкімі арміямі, не пайшлі ў палон, а разьбегліся па вёсках, прыпісаліся там пры семьях, дзе былі патрэбныя для працы, і жылі як мяйсцовыя людзі.
На занятай Беларусі нямецкае вайсковае камандаваньне прызначала сваіх мяйсцовых камандантаў (орт-скоммандант) і палявых камандантаў (фільдскоммандант) для адміністраваньня акругамі. Вайсковая жандармэрыя і палітычная паліцыя пільнавалі спакою і бясьпекі. Пад час вайны немцы хацелі ўтрымліваць спакой у краі і атрымліваць сельскагаспадарчыя прадукты, патрэбныя для вайны. Вайсковыя каманданты займаліся перадусім патрэбамі фронту і вайны. Для кіраўніцтва бягучымі мяйсцовымі гаспадарчымі справамі для ваенных патрэб яны мелі асобны аддзел з радным вайсковай адміністрацыі (крігсфэрвальтунграт) на чале. Гэты аддзел пільнаваў выконваньне вымаганьняў гаспадарчага кіраўніцтва (віртшафтскоммандо), якое ўлічвала ўсе гаспадарчыя рэсурсы, якія можна было атрымаць на мейсцы.
Нямецкія каманданты выдавалі загады, каб існуючая мяйсцовая адміністрацыя і паліцыя працавалі надалей. Там, дзе адміністрацыі ня было, немцы прызначалі галоўных кіраўнікоў для акругаў і гарадоў з людзей, якія былі папярэдня рэпрасаваныя савецкімі ўладамі. Гэтыя кіраўнікі прызначалі паветавых старшыняў, а тыя прызначалі старшыняў валасьцей, а гэтыя — вясковых старастаў.
Нацыянальны ўціск і перасьлед беларусаў і ўсяго беларускага жыцьця ў Заходняй Беларусі польскім урадам павэрсальскай Польшчы зьнішчыў усё арганізаванае беларускае жыцьцё і не даваў магчымасьці росту нацыянальнай сьведамасьці. Савецкая акупацыя зьнішчыла рэшткі беларускага нацыянальнага актыву. Пагромы беларускага нацыянальнага жыцьця маскоўскім урадам на Усходняй Беларусі поўнасьцю вынішчылі нацыянальна вядучую частку грамадзтва і пакінулі на мейсцы нацыянальна пасыўную частку народу. Гэты стан разгрому быў прычынай наяўнай малой колькасьці беларускага актыву на мейсцах, яго слабой падрыхтоўкі для працы ў зьмененых абставінах, як і поўнай адсутнасьці грамадзкай арганізацыйнай асновы.
Беларускія арганізацыі ў Гэнэральнай губэрш і Нямеччыне здавалі сабе справу з таго, што на Заходняй Беларусі мяйсцовую адміністрацыю будуць захопліваць палякі, а на Усходняй Беларусі — расейцы і камуністыя. Каб запэўніць беларускую адміністрацыю на мейсцах, трэба было прывезьці беларускі актыў з Гэнэральнай губэрні і з Нямеччыны. Вялікую працу ў гэтай справе выканаў д-р М. Шчорс, старшыня Беларускага Камітэту ў Гэнэральнай губэрні-цэнтралі ў Варшаве і старшыня Беларускага Нацыянальнага Цэнтру. Д-р Шчорс скамунікаваўся з нямецкім вайсковым камандаваньнем і пераканаў яго аб неабходнасьці перакідкі беларускага актыву з эміграцыі на Беларусь, каб дапамагчы арганізаваць пэўную беларускую адміністрацыю на занятых абшарах. Дзякуючы стараньням д-ра Шчорса першая група беларусаў у ліку больш 20 асоб была накіраваная на Беларусь ужо 3 ліпеня 1941 году. У гэтай трупе былі: д-р Вітаўт Тумаш, праф. Радаслаў Астроўскі, А. Дэмідовіч-Дэмідэцкі, Антон Беленіс, Жызьнеўскі, кап. Уладзімер Лазарэвіч, Часлаў Ханяўка і іншыя. Частка гэтай групы засталася ў Беластоку. Адначасна на Беларусь паехаў і сам д-р Шчорс. Такім чынам, праз тыдзень на заняцьці Менска немцамі, 5 ліпеня д-р Тумаш распачаў працу як бурмістр Менска, яго памочнікам быў Дэмідовіч-Дэмідэцкі. У хуткім часе ў Менск прыбылі з Нясьвіжа Дзімітры Касмовіч, Міхаіл Вітушка і Ігар Шчорс. Д-р Тумаш вызначыў Касмовіча камандантам гарадзкой паліцыі і начальнікам аправізацыйнага аддзелу гарадзкой управы, а Вітушку і Шчорса ягонымі заступнікамі. У хуткім часе Менск быў забясьпечаны харчаваньнем, былі ўрухомленыя гарадзкія хлебапякарні, некалькі сталовак, з гарадзкіх ставоў пад Чэрвенем што тыдзень паступала сьвежая рыба, былі арганізаваныя гарадзкія рынкі для гандлю прадуктамі, прывожанымі з вёсак.