БЕЛАРУСЬ УЧОРА І СЯНЬНЯ

Паступова адбывалася разбудова ўправы Менскай акругі, сядзіба якой была ў Менску. Былі арганізаваныя аддзелы: харчаваньня, паліцыі, школьны, навуковы, будаўнічы, інжынерна-дарожны, плянаваньня, статыстыкі, аховы здароўя, вэтэрынарны і іншыя. Надзвычайныя вайсковыя разбурэньні на Беларусі вымагалі вялікай дапамогі беларускаму насельніцтву. Для палагоджаньня гэтых патрэб Астроўскі паклікаў да жыцьця Беларускі Чырвоны Крыж з д-рам Антановічам на чале.

З Гэнэральнай губэрні і з Нямеччыны прыбыло яшчэ некалькі груп беларусаў, разам каля 30 чалавекаў, якія былі прызначаны на працу ў раёнах і ўсходніх акругах. У ліпені і жніўні ў Менск прыбыло больш беларускай інтэлігэнцыі з Вільні і іншых мяйсцовасьцяў. Гэта былі беларускія дзеячы або гадунцы беларускіх гімназіяў, як: Леанід Галяк — юрысты, Уладыслаў Казлоўскі — публіцысты, д-р Ян Станкевіч — філёлег, Юліян Саковіч — аграном, Іван Касяк—цывільны інжынер, Канстанцін Касяк — інжынер дарог і мастоў, Аркадзі Арэхва — юрысты, Анатоль Сокалаў-Лекант, Язэп Найдзюк — навуковы працаўнік, Францішак Кушэль — вайсковец, Натальля Арсеньнева — паэтэса і іншыя. Яны былі накіраваныя на працу згодна іх кваліфікацыям. Прыблізна ў гэтым часе былі накіраваныя на працу: Усевалад Родзька і Міхаіл Рагуля ў Віцебск, Станіслаў Станкевіч, Барыс Шчорс і Іван Наронскі ў Барысаў.

Д-р М. Шчорс наведваў мяйсцовых нямецкіх камандантаў на Заходняй Беларусі і зьвяртаў іх увагу на палітычную небясьпеку з боку палякоў, якія захапілі мяйсцовую ўладу ніжэйшай адміністрацыі і паліцыі, ды прапанаваў замяніць іх беларусамі. Немцы ставіліся непрыхільна да ўмешваньня ў іх справы кіраўніцтва і жадалі толькі выконваньня іх загадаў. Па некалькі такіх візытах д-р Шчорс пераканаўся, што для цяперашняга нямецкага кіраўніцтва беларускае нацыянальнае пытаньне наагул не існуе. Пад час апошняй візыты гэнэрал Шэнкэльдорф, камандуючы тыламі вайсковых абшараў арміяў цэнтру Усходняга фронту, з пагрозай зажадаў ад д-ра Шчорса прыняцьця працы і паслухмянага выконваньня ягоных загадаў. Пасьля гэтага д-р Шчорс неадкладна вярнуўся ў Гэнэральную губэрню,

Наведваючы Міністэрства ўсходу (Остміністэрыюм) у Бэрліне ў верасьні 1941 году, д-р Шчорс атрымаў там прапанову абняць становішча старшыні Беларускай Народнай Самапомачы (БНС) у Менску і раднага пры гэнэральным камісары Беларусі Кубэ. Яму абяцалі, што сытуацыя на Беларусі мае зьмяніцца пры цывільнай нямецкай адміністрацыі. Калі д-р Шчорс запытаўся, ці Кубэ будзе браць пад увагу яго рады, то ўраднікі сказалі, што гэта будзе залежаць ад самога Кубэ. Д-р Шчорс адмовіўся ад прапанаваных становішчаў, ня хочучы нясьці маральнай адказнасьці за дзеяньні, на якія ён ня мог бы мець уплыву.

У акруговых, паветавых і бальшыні валасных цэнтраў Заходняй Беларусі ад самага пачатку нямецкай акупацыі ўладу захапілі палякі, якія масава прыбылі з Гэнэральнай губэрні, а часткова перахаваліся на Беларусі. Многія з іх добра ведалі нямецкую мову, альбо сталіся нямецкімі нацыяналамі (фольксдойчы). Агульная адміністрацыя і паліцыя сталіся польскімі, у чым дапамаглі польскія абшарнікі, якія вярнуліся ў свае маёнткі. Калі-ж мяйсцовыя беларусы рабілі захады перад немцамі аб зьмене польскай адміністрацыі на беларускую, то палякі ўдавалі іх немцам як камуністых і тыя загадвалі страляць беларусаў. У далейшым палякі самі вымардоўвалі беларускі нацыянальны актыў на мейсцах па ўсёй Заходняй Беларусі.