Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ
- Автор: Грахоўскі Сяргей
- Год: 1973
- Язык: белорусский
- Год: Мастацкая літаратура
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ». Краткое содержание книги:
У Макашыне да батальёна Салаўя далучыліся атрады магілёўскіх і смаленскіх курсантаў. У цяплушках стала цясней і весялей. Землякі і даўнія знаёмыя гаварылі пра баі ў Гомелі і каля Васілевіч, успаміналі сяброў, што загінулі каля «Савоя».
Дзяжурны папярэдзіў станцыю Доч, што адправіўся таварны цягнік на Бахмач. Ад Макашына да захопленай бандытамі станцыі нават на сырых дровах ехаць не болей як гадзіны паўтары. Салдаты разам з качагарамі шуравалі топку і ўсё часцей углядаліся ў вечаровы змрок. Здавалася, наўкол бязлюдная пустэльня і толькі, як прывіды, праплываюць чорныя прыдарожныя елачкі.
Наперадзе мільгануў агеньчык семафора, пацішэў грукат, тузануліся вагоны, заляскалі буферы. У цяплушках не запальвалі газовак, каб здавалася, што ідзе сапраўдны таварны састаў.
У святле закуранага ліхтара паказалася постаць дзяжурнага, воддаль стаяла некалькі бандытаў з абрэзамі.
Калі састаў спыніўся, чырвонаармейцы пачалі выскокваць не на перон, а на другі бок цягніка. Нехта з бандыцкіх вартавых стрэліў, каб папярэдзіць сваіх. Дзяжурны патушыў ліхтар і папоўз пад вагон. Ён не адразу ўцяміў, што адбылося, і толькі, калі пачуў тупат соцень ног і кароткія загады камандзіраў, вылез з-пад вагона.
— Таварышы, іх там чалавек трыццаць,— калоцячыся, мармытаў ён,— не бойцеся, іх чалавек трыццаць. Толькі з абрэзамі.
З вагона прасакатаў кулямёт, грымнула «ўра», і чырвонаармейцы пачалі абкружаць будынак з павыбіванымі вокнамі. Бандыты сігалі праз платы, туляліся за пунямі, беглі куды каторы, каб толькі як-небудзь выскачыць у цёмнае поле. Чуліся выпадковыя несуладныя стрэлы і крыкі — п'яныя адразу працверазелі, рызыканты беглі, як зайцы...
Салавей загадаў дзяжурнаму запаліць у вакзале святло. Усе ўбачылі паламаныя лаўкі, лужыны на падлозе. Хоць і былі выбіты вокны, у зале трымаўся цяжкі агідны дух.
Чырвонаармейцы прывялі распатланую кабету. Яна дыхала густым перагарам самагону, выцвілыя вочы глядзелі дзіка і палахліва. Салавей адразу пазнаў тую, што днём драмала на плячы бэйбуса з пісягом на шчацэ.
— Думалі, бандыт за студняю схаваўся, глядзім, аж баба,— расказвалі чырвонаармейцы камандзіру.
— А можа казак у спадніцы. Давай праверым,— рагаталі хлопцы.
— Сказылыся, чы шчо? Одарка я. Ішла від сусідкі, аж чую стрыляюць і бэжуць онтоновці, я за колодзеж і схавалася.
— Куды ж уцёк твой ухажор з рассечанай мордаю? — спакойна запытаў Салавей. Адарка залыпала вачыма, шморгнула кірпатым носам, паспрабавала заплакаць.
— Він жа мэне, під ляворвертам сюды прывіў. Ссільнічаў пры всіх, а тэпэр уцік. У яр воны побіглы. «Повыть іх, скажэніх. На Борзну хочуць пробытыея.
Валаводзіцца з п'янаю бабай не было калі. Салавей пакінуў чалавек дзесяць канвойных, здаў ім Адарку, а сам з байцамі выскачыў за дзверы. Далёка і зусім блізка чулася страляніна, заліваліся брэхам сабакі, хлюпала пад ботамі гразь.
Чырвонаармейцы абкружылі станцыю і вёску, два ўзводы пабеглі следам за бандытамі ў глыбокі яр.
Неба паружавела на ўсходзе, у парадзелым змроку паказаліся дрэвы, кусты і постаці салдат. Каля яра ляжала некалькі забітых бандытаў. Астатнія, прыціснутыя да ўзгорка, пакідалі абрэзы. Сярод іх быў і «казак» з пісягом праз усю шчаку.
Да Салаўя падбег камандзір узвода Пачуліс.
— Што будзем рабіць, таварыш камандзір?
— Вядзіце на станцыю і здайце канвою. Там гэтага «гайдамака» Адарка чакае.
— Бісава баба! — злосна працадзіў той і цвыркнуў праз зубы слінаю. Чырвонаармейцы звязалі бандытам рукі іхнімі ж папружкамі.
— Чаго крутыш? І так не ўтэчу,— агрызнуўся той жа здаравіла з шрамам на твары. Бандытаў павялі на станцыю, а Салавей з батальёнам рушыў на Шапавалаўку.
Ужо добра вывіднела. Батальён ланцугом расцягнуўся па гразкім полі. Байцы кацілі кулямёты, трымалі пад пахамі зараджаныя вінтоўкі. На ўзгорку паказалася вялікае сяло: сотні з паўтары прысадзістых мазанак стаялі паміж садкоў і тапалёвых прысадаў. Шапавалаўка, відаць, яшчэ спала — ні дымку, ні жывое душы не відаць. Чырвонаармейцы залеглі вакол сяла. Да крайняй хаты падышлі Салавей з Тараевічам. Яны былі ў шынялях і ў замасленых чыгуначных шапках. Што за людзі, ніхто адразу і не здагадаецца. Асцярожна пастукалі ў маленькае акенца. За шыбінаю паказалася сагнутая постаць заспанага дзеда з сівой барадою.
— Відчыні, дзіду,— па-ўкраінску азваўся Салавей.
Ляпнула клямка, з дзвярэй выйшаў ускудлачаны стары ў палатняных сподніках і ў кажушнай камізэльцы.
— Чого тобі? — буркнуў ён.
— Чэрвоных тут не було? — спытаў Салавей.
— А вы хто ж будэтэ?