БЕЛАРУСЬ УЧОРА І СЯНЬНЯ
- Автор: Найдзюк Язэп, Касяк Іван
- Год: 1993
- Язык: белорусский
- Год: Навука і тэхніка
- ISBN: 5343014585
- Жанр: История
Электронная книга - «БЕЛАРУСЬ УЧОРА І СЯНЬНЯ». Краткое содержание книги:
Праз паўтара гады ў Менску ГПУ выкрыла другі процібальшавіцкі беларускі нелегальны гурток сярод студэнтаў Менскага Унівэрсытэту на чале з Міхасём Адзярыхам. Удзельнікаў гуртка ГПУ арыштавала і саслала бяз суду ў канцэнтрацыйныя лягеры.
Пасьля былі раскрытыя процібальшавіцкая арганізацыя ў Амсьціслаўшчыне, створаная настаўнікам Гукам, гурткі змаганьня з бальшавізмам пры Пушкінскай бібліятэцы ў Менску, а таксама ў Віцебшчыне, Бабруйшчыне і Магілеўшчыне.
Наагул, калі пачаліся арышты беларускіх нацыянальных дзеячоў і перасьлед беларускае нацыянальнае культурнае працы, нелегальныя процібальшавіцкія арганізацыі разьвіваліся вельмі шырака.
Асабліва вялікая нелегальная арганізацыя была на Гомельшчыне і Мазыршчыне. Існавала яна ў 1928— 1930 гадох і называлася нацыянальна-вызваленчай арганізацыяй Альтруістых. У склад яе ўваходзілі студэнты тэхнікумаў, сяляне, былыя ваенныя службоўцы і службоўцы цывільных савецкіх установаў. Цэнтр арганізацыі знаходзіўся ў Бабчынскім Пэдагагічным Тэхнікуме (Хойніцкі раён).
Арганізацыя Альтруістых мела свае разгаліненьні у Хойніцкім, Брагінскім, Лоеўскім, Юравіцкім, Рэчыцкім і іншых раёнах беларускага Палесься і Гомельшчыны.
Яна мела сваю праграму, паводля якое меркавалася ўзьняць узброенае паўстаньне, вызваліць Усходнюю Беларусь ад бальшавіцка-расейскага панаваньня і ўстанавіць на Беларусі нацыянальны беларускі ўрад. Апошні ў выпадку перамогі паўстаньня павінен быў правесьці цэлы шэраг рэформаў у дзяржаўным жыцьці Беларусі. Так, калгасы адразу павінны былі быць распушчаныя, а зямля раздадзеная на собскасьць сялянам. Сяляне на сваёй зямлі мелі-б магчымасьць аднаўляць прыватную гаспадарку, а ўрад усімі спосабамі павінен быў-бы дапамагаць хутчэйшаму яе росквіту і ўзбагачэньню. Прычым ён павінен быў-бы шырака падтрымваць пераход сялянства на хутарскую сыстэму землякарыстаньня, ужываньне ў працы рознастайных сельскагаспадарскіх машынаў, завод палепшаных пародаў свойскае жывёлы і птушак, увядзеньне лепшых гатункаў насеньня, ужываньне ў больш шырокіх маштабах штучнага ўгнаеньня, пашырэньне садоўніцтва, пчалярства, гародніцтва і рыбаводзтва. У іншых дзялянках жыцьця ўрад павінен быў-бы аднавіць і падтрымваць разьвіцьцё беларускага рамесьніцтва, прамысловасьці, прыватнага гандлю, беларускае асьветы і культуры.
Арганізацыя пры строгім захоўваньні ўмоваў кансьпірацыі штораз павялічвала свой асабовы склад і пашырала радыюс дзейнасьці. Апрача таго, яна ставіла перад сабою задачу навязаць сувязі з іншымі беларускімі арганізацыямі і найбольш ведамымі беларускімі дзеячамі Усходняй і Заходняй Беларусь Таксама ўважалася за канечнае ўстанавіць кантакт з найвялікшай нелегальнай арганізацыяй на Украіне — Суполкай Вызваленьня Украіны, аб дзейнасьці якой альтруістым было ведама ад беларускіх студэнтаў, што вучыліся ў Кіеўскіх вышэйшых школах.
Альтруістыя распаўсюджвалі свае адозвы і лёзунгі да сялян, вялі агітацыю і прапаганду супроць калектывізацыі і іншых мерапрыемстваў савецкае ўлады, а таксама зьбіралі зброю.
Але ў самы разгар работы арганізацыі, 18—21 траўня 1930 году, пачаўся разгром яе органамі ГПУ. У м. Хойнікі з Гомелю прыбыў спэцыяльны цягнік з штабам адказных працаўнікоў і войска ГПУ. Ім на дапамогу былі мабілізаваныя мясцовыя раённыя аддзелы ГПУ і міліцыі. У выніку 47 лепшых сяброў арганізацыі, у тым ліку сябры цэнтру на чале з А. Калубовічам, Я. Кузьменкам, А. Стаховічам, А. Лантасам, В. Рудчэнкам, А. Грыгаровічам і інш., былі арыштаваныя і перавезеныя ў турму Гомельскага акруговага аддзела ГПУ, а потым у Менскі турэмны замак.
Пры рэвізіях у часе арыштаў у некаторых сяброў арганізацыі была канфіскаваная зброя.
Працэс вяла спэцыяльная камісія ГПУ.
Сьпярша ён меўся быць адкрытым, але ход сьледзтва і допытаў, на якіх арыштаваныя трымаліся мужна, і той факт, што ў часе сьледзтва на тэрыторыі Хойніцкага, Брагінскага і Лоеўскага раёнаў ГПУ цэлымі пачкамі здымала распаўсюджваныя да сялянаў адозвы альтруістых і іншыя процісавецкія адозвы і лёзунгі няведамых аўтароў, якія заклікалі да салідарнасьці з арыштаванымі, а ў м. Брагіне нават меў месца акт замаху на жыцьцё начальніка раённага аддзелу ГПУ, у часе якога ён быў ранены,— усё гэта і некаторыя яшчэ дадатковыя акалічнасьці давялі органам ГПУ, што адкрыты судовы працэс можа абярнуцца супроць саміх-жа бальшавікоў, і таму яны палічылі за лепшае весьці яго пры зачыненых дзьверах.