Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ
- Автор: Козько Виктор Афанасьевич
- Год: 1990
- Язык: белорусский
- Год: Мастацкая літаратура
- ISBN: 5-340-00519-4
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ». Краткое содержание книги:
— Ну, нічога, нічога, ты зараз маю курыцу, а ўзгадай пра свайго кабана, што ў трыццаць сёмым канфіскавалі... Ага, помніш. Яшчэ бацька твой забіць таго кабана забіў, а лупіць шкуру не стаў. Не схацеў здаваць шкуру ў казну. Захацеў сала са шкуркай паесці. Паеў... То ж я даказаў каму трэба.
Уладзік засмяяўся, успомніўшы словы дзеда Ахрэма, як смяяўся і тады, разам з усім сялом, калі пачуў іх.
Ён быў на Ніўках, і ноч была зорная і месячная. I бабры зачакаліся ўжо, яго. Ён тупнуў нагой і прыпаў вухам да зямлі, правяраў, ці тут яны, ці жывыя. Жывыя. Адгукнуліся на яго праверку, завуркацелі, заварочаліся. Ён лёг на бугарок ля пагранічнага слупка, назапасіў цярпення і пачаў чакаць. Чакаў доўга, але дачакаўся: яны выйшлі. Трое, праўда. Трое адсяліліся, перабраліся ў другія хаткі, каб доўжыць і множыць бабрыны род, а гэта значыцца — і род чалавечы. Але і тут, сам-насам з бабрамі, сам-насам з радасцю, Уладзіка не пакідала адчуванне небяспекі, што пагражала бабрынаму племені. Раскатвае ж па зямлі і дзесьці побач блакітны матацыкл, не спіць уначы Янот. А ці ж здольны ён, Уладзік, парадзіць, ці хопіць яго зрабіць так, каб гэтая радасць жыла вечна, каб бабры вечна заставаліся на месячных дарожках.
Аб гэтым ён думаў і вяртаючыся дамоў, і трэба адзначыць, што вяртанне гэтае было сумным, ён адчуваў сваю бездапаможнасць, не бачыў каля сябе чалавека, па якога можна было б абаперціся. Гэтая ўласная бездапаможнасць стамляла. Разумеў — раз не здолеў ці падсеклі, два не здолеў ці падсеклі, і на трэці раз проста плюнеш, ды што, мне больш за ўсіх трэба, хай конь думае, у яго галава вялікая. Ды дзе знойдзеш тых коней, калі іх ужо і ў калгасе не засталося, канюшня разбурылася. Спраўных коней здалі на мясакамбінат, лядашчых параздавалі па хатах. Не зусім, канечне, яны лічыліся калгаснымі, а даглядалі іх мужыкі. I ніхто, здаецца, асабліва не засмучаўся, як нікога гэта і не тычылася. I што, бачачы такое, скажаш. Калі коней ужо не прыкмячаюць, хто можа прыкмеціць бабра. Няма Мар'яна, няма Мар'яна...
Пра Мар'яна ён падумаў таму, што быў ужо каля клуба, на дзетдомаўскім двары. Двор гэты быў вялізны, і ўсё на ім было дзетдомаўскае: хлеў, два колішнія жылыя карпусы, а цяпер страх гаварыць, страх глядзець на тыя карпусы, сад, клуб, якім загадваў Уладзік, бярозы, каля якіх ён цяпер спыніўся. Спыніўся таму, што ўбачыў, як Вовік-алкаголік спрабуе паваліць адзіны на ўсю вёску з падвешаным да яго ліхтаром слуп, які стаяў каля клуба. Вовік так ярасна налягаў на гэты слуп плячом, так матляўся круга яго, што Уладзік адчуў ніякаватасць — а раптам возьме ды паваліць, але слуп стаяў трывала, нават лямпачка не калыхалася. Толькі ж і Вовік быў упарты, мусіць, добра набраўся. Не ўдалося паваліць, ён пачаў біць яго:
— Усё роўна кончу суку, усё роўна не ўстоіш.— I з правай рукі, і з левай па слупе. Але на ўсе яго ўдары толькі ледзь чутна адгукнуліся правады, гулі, і то хутчэй ад высокага напружання энергіі, якую яны неслі ў сабе, ад прыхаванага ўсярэдзіне святла.
— Ну, добра, сука, стой,— знямогся ўсё ж, здаўся Вовік і, ашчаперыўшы слуп рукамі, ссунуўся па ім на зямлю. Першае, чаго пазбавіўся дзетдом, што не ўстояла на яго падворку з таго часу, як не стала тут дзетдомаўцаў,— гэта плот. Але і без плота ўсё, што належала некалі дзіцячаму дому, па звычцы ўжо вяскоўцы працягвалі называць дзетдомам, быццам гэта была нейкая самастойная дзяржава, межы якой усе ведалі, помнілі, без патрэбы не парушалі, не ўрываліся ў яе, не займалі яе тэрыторыю.Калі ж каму прыходзілася будавацца, фундамент закладвалі ўбаку, часцей за ўсё на другім канцы вёскі, хаця зямля была там горшая, няўдобіца. Хаця, здавалася, не было ў тым ніякай рацыі, і сляпы, і дурны разумеў: каля дзетдома месца пад селішча больш прыдатнае. Але меўся, пэўна, нейкі замочак, забарона нейкая мелася, яны і не дазвалялі займаць дзетдомаўскую зямлю. Адзіны, хто пераступіў праз гэтую забарону, паквапіўся на непарушнае, недатыкальнае,— Місцюк. Паквапіўся, хаця, як гаварылі ў вёсцы, Мар'ян перад смерцю паспеў даць наказ: берагчы дзетдом і ўсё, што яму належала, таму што ўсё там грамадскае, павінна служыць усім, гэта як музей. Пахмяць гэта. Наўрад, канечне, ці быў такі наказ. Светка аб ім нічога не ведала, а яна ўсё ж дачкой прыходзіцца Мар'яну...
Уладзік успомніў Светку, яшчэ больш замаркоціўся. Нічога не атрымліваецца ў яго са Светкай: