Забіць нягодніка, альбо Гульня ў Альбарутэнію. Сутарэнні Ромула

Яна прыходзіла, падоўгу стукалася ў дверы, крыўдзілася… І Акерман, якога я перастаў заўважаць, сыпаў мне ў сьпіну тэрмінамі псіхааналізу…

Што ж, я — такі, якім я ёсьць… Можа, каб я быў больш шчырым і распавёў у свой час Уладзіміру пра Соню і Сяргея — ён не дазволіў бы сыграць са мною такі жарт. А так, магчыма, меў лепшыя намеры. Ад перажытага шоку я, напрыклад, пачаў бы паводле ягонай тэорыі болей цаніць радасьці жыцьця, зразумеў бы, што ўсё, што мяне палохае, ня болей, чым манекен, лялька.

Ён ня ведаў і пра тое, што я сам доўгі час быў у ролі лялькі.

Такім чынам, паводле этыкі псіхааналізу, ён ня быў вінаваты — прычынай няўдалага лячэньня стала няшчырасьць пацыента.

Але размаўляць з ім я ўсё роўна не хацеў.

А Мары… Яна, я думаю, хутка суцешылася. Алхімік-мізантроп, вядома, добрая прыкраса для зьвярынцу эмансіпэ, але гэта ўсяго толькі адзін з экземпляраў.

Дзесьці ў трыццатым годзе мне паказвалі альбом з рэпрадукцыямі карцінаў, выстаўленых на апошнім Парыжскім салоне. І на адным з палотнаў, як мне здаецца, я пазнаў Мары. Ейныя вялікія вільготныя вочы — чорны агонь, прыўзьняты дзёрзкі носік, прыадчыненыя ў вечным зьдзіў­леньні вусны…

Я вярнуўся на Беларусь тады, калі з Савецкага Саюзу параходамі высылалі філософаў, паэтаў, эканамістаў… Усіх “прафесароў па грамадскіх навуках”, якіх Ленін страшэнна ненавідзеў, і якім пагражаў расстрэл за недазволенае вяртаньне. Але нехта ж там заставаўся… У 1922-м годзе Францыю наведаў акадэмік Вернадскі, з нявысланых, які распавядаў, як у маскоўскім універсітэце студэнтаў абавязалі сачыць за прафесарамі, даносіць на іх і адзін на аднаго… Пра “маральны і разумовы прыгнёт”…

“Интеллектуальные силы рабочих и крестьян растут и крепнут в борьбе за свержение буржуазии и ее пособников, интеллигентиков, лакеев капитала, мнящих себя мозгом нации. На деле это не мозг, а говно».

Мне пераказвалі гэты зьмест ліста Леніна да Горкага… Але я вярнуўся. Беларускі універсітэт — гэта быў цуд, у які яшчэ нядаўна мала хто верыў.

Я не шкадую, што вярнуўся.

У хуткім часе пасьля мяне прыехаў у Савецкі Саюз і Валодзя Акерман. Ён стаў старэйшым судовым эксьпертам у Маскве, праславіўся дасьледаваньнямі шызафрэніі…

Так што, відаць, даводзілася яму даваць заключэньні наконт псіхічнага стану вязьняў — можа няшчасны яшчэ нешта зьвязнае вымавіць, ці ўжо звар’яцеў ад зьдзекаў.

Адзіны мой сябра, які застаўся ў Парыжы — малады каштан з паламанай вершалінай.

Хімік змоўк. А Даліла раптам асабліва злосна пракаментавала:

— Пазнаю спадара прафесара ў апошняй настальгічна-тужлівай фразе! “Ніхто мяне ня любіць, ніхто не разумее, толькі беднае, як я, паламанае дрэўца…” Ты… Вы… проста не жадаеце заўважаць добрых пачуцьцяў! — Даліла амаль крычала. — Колькі цудоўных людзей сустракалася на вашым шляху! Мадам Трыксьці з балагану, што вучыла вас чытаць… Настаўнік Колба… Той самы Акерман… Нічыпаровіч… А Мары ды Антаніна! Вы што, праўда не разумееце, што яны шчыра вас любілі?