Жар кахання [Апавяданні пра жанчын]

Спачатку колькі слоў не пра гэтую Валю, а пра сябе i яе маці. А гэта значыць — пра сяброў.

Не ведаю, як у каго, a ў мяне з сябрамі неразбярыха. Спачатку ix было процьма — у школе, ва універсітэце, у раённым гарадку, дзе сем гадоў працаваў у газеце, i тут, у сталіцы, у якой вось ужо, дзякуй Богу, больш дзесяці гадоў. Бог ты мой, колькі i каго мы з жонкай паілі ды кармілі, колькім давалі начлег, чаго толькі не паслухалі і самі расказалі шчыра ды памагалі як маглі, але... Паволі, год за годам, мае сябры адышлі, i я, можна сказаць, застаўся адзін.

Той-сёй з маіх калег, хто ў свой час лісліва служыў нашаму, беларускаму, «Беламу дому», залез высока, дык пры ўладзе i цяпер; той-сёй надта не выслужыўся, а той-сёй пакаціўся ўніз i заняпаў. Адны сталі са мной няшчырыя ці здзекліва паблажлівыя, іншыя, як толькі вып'юць чарку, спрачаюцца, папікаюць, а то проста выядаюць душу. І найбольш тыя, хто ў мяне дняваў i начаваў, каму я паспрыяў стаць на ногі i хто хацеў ехаць ды ехаць на маім карку, лічачы мяне за свайго папіхача. Вельмі ж аваўкалачыліся i каб прымелі, дык утапілі б мяне ў лужцы вады два рыжыя і лысыя журналісты — аднаму я доўгі час не толькі памагаў, aлe нават перапісваў яго творы, паспрыяў выдаць кніжку, уладкавацца на працу i займець кватэру, а другога, калі ён нудзіўся на правінцыі, прывячаў у любую хвіліну, мусіў піць з ім без меры, як i бясконца служаць пра тое, які ён харошы, але якія паганыя жонка, яго калегі па рабоце, я, гаспадар, таксама. Першаму я мусіў рана-позна сказаць, што не буду працаваць на яго як чорны вол, хопіць злоўжываць маёй шчырасцю, а другога не мог не суцішыць: нельга ж гэтак зайздросціць i ненавідзець людзей, трэба быць больш памяркоўным i цярпімым, а тое, што нагаворваеш на жонку, маці тваіх дзяцей, — ганьба. Як казаў, здавалася, лепшыя дружбакі перакінуліся ў самых зацятых ворагаў. I чым ім цяжэй без мяне, тым болей яны ашалелыя. Вельмі ж джаліць гэты другі, што ўрэшце пакінуў жонку i прыехаў у сталіцу шукаць шчасця; «Куды нам, няўдачнікам, да цябе! Ты i сем'янін, i творца выдатны!» Адным словам, я не так, як трэба, паводзіў сябе, нарабіў шмат памылак — нават сваёй залішняй шчырасцю.