Паслухайце нацыяналіста
- Автор: Астапенка Анатоль
- Год: 2000
- Язык: белорусский
- Год: Raštijos Draugija
- ISBN: 9986-437-04-2
- Жанр: История
Электронная книга - «Паслухайце нацыяналіста». Краткое содержание книги:
Шлях, мне падаецца, павінен быць такім. Асноўных патрабаванняў павінна быць мінімум два.
Па-першае – моцная нацыянальная палітыка дзяржавы. Гэта аднаўленне Закона аб мовах 1990-га года, дзе беларуская мова была прынята, як адзіная дзяржаўная мова на Беларусі. Гэта самастойная знешняя палітыка Беларусі з арыенцірам на развітыя дзяржавы Захаду, а не на Расію. Незалежнасць Беларусі не на паперы, а ў дзеянні.
Па-другое – прыняцце аўтакефаліі праваслаўнай Царквы на Беларусі, але не "кустарным", некананічным шляхам, а праз скліканне Усяленскага Сабору прадстаўнікоў усіх аўтакефальных праваслаўных Цэркваў. Прычым, гэтая другая ўмова мае сэнс – ды і наогул магчыма – толькі пасля здзяйснення першага патрабавання.
Ужо закончыўшы гэты раздзел, я некалькі дзён хадзіў з адчуваннем нечага недасказанага. Ну, з'явіўся яшчэ адзін "трактат" на "хворую" тэму. Можа, недзе і ўдалы, а недзе і не. Адчувалася, што нешта яшчэ трэба, і гэтае "нешта" ўяўлялася вельмі важным, значным. Яно адчувалася ўвесь час і прыйшло раніцай разам з музыкай Ры-харда Вагнера.
Магчыма, некаму і не прыдуць да спадобы гэтыя выніковыя разважанні. Але ж Бог даў чалавеку логіку і з ёй трэба лічыцца.
Пачну з паўтарэння разгледжанай вышэй парадыгмы: унія – гэта пераходны этап пераводу праваслаўных у католікі. Гэта "схававаны" празелітызм, вытанчаны прыём каталіцкай місіі на Усходзе.
Беларусы – нашчадкі магутных Полацкага і Тураўскага княстваў. Беларусы складалі аснову Вялікага княства Літоўскага, пяць шостых усяго насельніцтва ВКЛ было славянскім (беларускім і украінскім у сучасным прадстаўленні). Праваслаўе ў ВКЛ несла ў сабе нацыянальныя рысы (напрыклад Скарынаўская Біблія была выдадзеная на старабеларускай мове). Як мы вышэй адзначалі, у нас была незалежная мітраполія. У тыя часы праваслаўная Царква была самастойнай.
Пачынаючы з Крэўскай уніі на Беларусі з'яўляюцца католікі. Але спачатку гэта былі асобныя выпадкі. Масавы пераход у каталіцызм пачаўся з канца ХVI стагоддзя. Праваслаўныя пачалі прынімаць каталіцызм і унію. Вось тады і з'явілася на Беларусі вялікая колькасць католікоў.
Але пераўтварэнне праваслаўных у католікі было не самым трагічным ў тыя часы. Больш таго, нехта можа сказаць: "Што ж тут благога? Можа, уніяцтва (каталіцызм) і правільней, можа быць католікам і лепей?"
Дык вось, не толькі мянялася вера беларусаў у тыя і пазнейшыя часы. Мянялася і нацыя. Так, беларусы станавіліся палякамі! Пашпартоў тады не было. На землях беларусі, якія ўваходзілі ў Рэч Паспалітую, на дзяржаўным узроўні выкарыстоўвалася толькі польская мова. І нічога не перашкаджала ўчарашняму беларусу-католіку сёння стаць палякам. І гэты працэс актыўна пайшоў ужо ў яўнай, дакументальна пацверджанай форме ў канцы ХІХ – пачатку ХХ стагоддзяў. Вось адкуль узялася на Беларусі столькі палякаў! Этнічных палякаў сярод гэтых цяперашніх 417 тысяч палякаў з усяго насельніцтва Беларусі – вельмі мала. (Тое самае, дарэчы, можна сказаць і аб паляках віленскага краю). Калі пачынаўся перапіс, многім па розных прычынах было выгадна запісацца палякам. І смешна зараз назіраць за "польскім адраджэннем" на Беларусі. Стварыўся нават "Саюз палякаў на Беларусі", большасць з членаў якога не ведае польскай мовы. Але ў многіх гарадах і мястэчках Беларусі адкрываюцца польскія школы і класы. Праз касцёлы бясплатна распаўсюджваецца розная польскамоўная літаратура. І смешна і сумна: беларускіх дзяўчат з Ліды больш прываблівае звацца "крэсавянкамі", а не беларускамі. Крыжовы паход працягваецца...
Працэс паланізацыі беларусаў ідзе бяскроўна, але далёка не бяскрыўдна. Ён працягвае аслабляць беларускую нацыю, якая за апошнія 100 гадоў колькасна зусім не вырасла, а хутчэй зменшылася. Успомнім, што ў ХVI стагоддзі ВКЛ было і па тэрыторыі і па насельніцтву вялізнай дзяржавай, большай за Маскоўскае Царства. І русінаў (беларусаў) было ў ВКЛ больш, чым "маскалёў" у Масковіі.
Я ўжо згадваў праблему каталікоў-беларусаў на Беласточчыне. Гэта ўжо амаль не беларусы, а палякі. Этнічныя беларусы трымаюцца там толькі дзякуючы праваслаўнай царкве, якая з'яўляецца іх нацыянальным асяродкам.
Але з іншага боку, на Беларусі ёсць небяспека пераходу беларусаў у "рускія". Гэты працэс менш небяспечны, чымсьці першы – апалячвання беларусаў, але ён таксама мае месца. Русіфікацыя, канешне ўскосна звязана з прыналежнасцю беларусаў да праваслаўя, але ў многа большай ступені яна абумоўлена татальнай прапагандай імперскай, савецкай сістэмы, вынішчэннем беларускай мовы і наогул "шкурніцкай" палітыкай " высокіх дзяржаўных чыноў". Руская праваслаўная Царква сёння ёсць на Беларусі, а заўтра яна можа і не быць, заступіўшы месца незалежнай беларускай мітраполіі. Гэта абумоўлена тым, што праваслаўю ўласціва здольнасць да аўтакефаліі і на Беларусі яна рана ці позна здзейсніцца.