Паслухайце нацыяналіста
- Автор: Астапенка Анатоль
- Год: 2000
- Язык: белорусский
- Год: Raštijos Draugija
- ISBN: 9986-437-04-2
- Жанр: История
Электронная книга - «Паслухайце нацыяналіста». Краткое содержание книги:
Такiм чынам, я магу з упэўненасцю сказаць, што адносiны царквы да беларускай мовы (хаця яна i аддзелена ад дзяржавы) нiчым не горшыя, чым адносiны дзяржавы да беларускай мовы, не гаворачы аб установах, чый непасрэдны абавязак – адукацыя i выхаванне нацыянальна свядомых беларусаў. Рэдакцыя “ЛIМа” пiша – “памятаем: царква i школа ствараюць нацыю”. Гэта не зусiм так, у прыватнасцi, у дачыненннi да царквы. Галоўная задача царквы не ў выхаваннi цi ў адукацыi чалавека. Яна, паўтаруся, лечыць душы з дапамогай лекара – святара.
У гаротным становiшчы беларускай мовы вiнаваты ў першую чаргу наш урад на чале з прэзiдэнтам, палiтыка якога адкрыта накiравана на русiфiкацыю насельнiцтва. Ды што там русiфiкацыя. Яна ўжо даўно адбылася! Наша задача цяпер стаiць не проста ў адраджэннi беларускай мовы, а яе ўваскрэсеннi. Гэтая задача пакуль яшчэ развязваемая, як паказаў дослед Iзраiля, Чэхii i некаторых iншых краiн, дзе мелi месца аналагiчныя працэсы моўнага генацыду. Але патрэбна моцная дзяржаўная палiтыка. Перад двума лукашэнкаўскiмi рэферэндумамi мы яшчэ мелi рэальны шанц стварыць нацыянальную беларускую дзяржаву са сваёй мовай, гiсторыяй i традыцыямi. Цяпер зрабiць гэта вельмi складана, калi наогул магчыма.
Анак вярнуся да галоўнай тэмы – мовы праваслаўнай царквы. Паглядзiм найперш, што уяўляе сабой служба ў царкве. Набажэнства звычайна працягваецца каля 3–х гадзiн увечары (усяночная) i амаль столькi ж працягваецца ранiцай (лiтургiя). Самая адметная рыса для большасцi праваслаўных цэркваў (рускай, беларускай, украiнскай, балгарскай, сербскай i iншых) у тым, што амаль усё набажэнства вядзецца на царкоўнаславянскай мове (за выняткам пропаведзей, якiя звычайна прыстасаваны да мовы прыхаджан). Такая традыцыя ўсталявалася з вельмi даўнiх часоў – з часоў хрышчэння Кiеўскай Русi князем Уладзiмiрам.
Царкоўнаславянская мова – гэта не гiстарычны архаiзм, якi даўно трэба памяняць на жывую мову народа. Гэтая мова, як нiякая iншая, здольная служыць Царкве. Гэта – мова Царквы. Царкоўнаславянская мова нашчадак прац раўнаапостальных Кiрыла i Мяфодзiя, яна сведка першага тысячагоддзя хрысцiянства, тых часоў, калi яно яшчэ не было падзелена на Усходнюю i Заходнюю плынi. За больш чым 1000-гадовае выкарыстанне царкоўнаславянскай мовы ў набажэнстве ўвесь працэс вельмi ўдасканалiўся, трапары, кандакi, iрмасы, сцiхiры i iншыя формы царкоўнага спеўнага абыходку ўяўляюць сабой цэльную гарманiчную форму i, фактычна, не падлягаюць перакладу на iншыя мовы, у тым лiку на рускую i на беларускую. Хаця гiсторыi вядомыя такiя спробы. Так, у 1620 годзе ў Кiеве выйшла “Кнiга аб веры”, дзе былi прыведзены пераклады шэрагу малiтваў, у тым лiку i “Отче наш”. Аднак нi адна з гэтых спроб не дала плёну.
Разглядваемую сiтуацыю можна параўнаць з матэматыкай, якая мае сваю мову – мову формул. Любую формулу, скажам iнтэграл, можна патлумачыць, перапiсаць яе звычайнай пiсьмовай мовай. Але такая праца толькi б пагоршыла разуменне матэматычнага матэрыялу.
Ёсць яшчэ адзiн аспект праблемы – рэлiгiйны. Гэта – святасць царкоўнай мовы. Айцец Аляксандр Пачопка у артыкуле са зборнiка “Праваслаўе ў славянскiх культурных традыцыях ”пiша: “Царкоўнаславянскiя словы будучы святымi асвячаюць нашу родную мову. Яшчэ чарнарызец Храбр, гаворачы пра святога Кiрыла, указваў, што славянскiя пiсьмёны больш святыя, бо стварыў iх святы муж. Пакуль мы жывем малiтвамi святых, не загiнуць наша Вера, Айчына, Мова, Слова Божае. Дух Святы кiруе нас да вечнага Царства Нябеснага”.
Тэма нашай гаворкi ўвесь час вядзецца вакол праблемы пераходу БПЦ на служэнне на беларускай мове. Дазвольце запытаць у прыхiльнiкаў такога пераходу наступнае: чаму да гэтага часу ў самой Расii мова набажэнства не стала рускай, а вядзецца па традыцыi на той жа царкоўнаславянскай мове? Часткова я ўжо адказаў на гэтае пытанне. Дапоўню думкамi вядомых рэлiгiйных багасловаў. Вось што пiша святар Канстанцiн Буфееў: “Если мы начнём безжалосно насаждать новые формы, (рускую мову ў набажэнства – А.А.), а вместе с тем и новый дух, то произойдёт страшная вещь. Церковь перестанет быть святой и благодатной, потеряет преемство Священного Писания, которое единственно и делает её непогрешимой” (Сети “обновлённого православия”, М.,1995).
Вялiкае значэнне царкоўнай мове надаваў знакамiты духоўны настаўнiк нашай эпохi архiмандрыд Сафронiй (Сахараў). У ягонай кнiзе “Видеть Бога как он есть” ёсць такiя словы: “Если бы при совершении Литургии употребляли язык повседневности, то он порождал бы в душах и умах присутствующих реакции низшего плана – нашего физического существования”. Сафронiй вучыць нас, што “Слова Литургии и вообще молитв не суть только человеческие, но и данные Свыше. Церковный язык относится к сфере Божественного Бытия; он должен выражать Откровения Духа и им порождаемые умные видения”.