Доўгая сьмерць Крынак

Вясёлая яна, калі ня трэба.

Цешча, усё роўна што з боязі перад дачкою, сьпешліва пазьбірала пасуду й узяла табурэтку; яна невыразна буркнула нешта наконт некранутага Сьцяпанам ежыва. "У гэтым доме ўсе ўсіх баяцца? — кампот Сьцяпан выпіў са смакам. Страх i падпарадкаванасьць — вось геній натоўпу!"

Назаўтра стары зноў быў дома раней звыклага часу. Мо' цярпеў ён ад тоеных няўдачаў? Адна Кіра як бы не прыкмячала зьмены ў побыце бацькі. Яна, зрэшты, часьценька выходзіла ў горад, нязьменна прыносячы яблыкі, якіх i без таго было дома ўдосталь. Сумленевіч — усхваляваны тым, што пачуў ад цесьця — забыўся на нямілую яму ажыўленасьць жонкі. I, празь які-небудзь год пасьля, ня мог ён дашукацца пачаткаў свайго няшчасьця з Кірай, пройгрышу, ад якога мужчына, як правіла, скоўзваецца ўніз. Валіцца ён без паратунку, самагубна!..

— Вось табе я скажу, — неяк гаварыў цесьць. — Даўно ёсьць аказія, якой ты ня бачыш. Так, во... Па шчырасьці кажучы, у цябе магла-б быць другая выплата, куды большая ад штатнай, во!..

— Якім цудам?

— Ля каапэратыву круцяцца замежныя кантрагэнты. Яны прыстойна плацяць за тое, што ім патрэбна.

— Паціху?

— Дурань ты, — сказаў цесьць. — Замежнікі даюць зарабіць у вадпаведнасьці з усімі трохсотпяцідзесяцьцю прадметнымі законамі нашай дзяржавы. Нічога нелегальнага там няма.

— I старшыня карыстаецца гэтым?

Ён адказаў Сьцяпану не адразу:

— А карыстаецца, карыстаецца... Улады ня супраць таго, каб чалавек багацеў з працы ўласных рук. У тым, што хтосьці мае проста мільёны ў вашчаднай касе, няма злачынства.

— Ого, калі гэта старшыня пасьпеў гэтулькі награбці, — Сьцяпан не сказаў цесьцю: "Вы каля судоў круціцеся, я веру вам". — Што-ж, малайчына!

— А ты ня сьмейся зь яго. Я з табою — усур'ёз...

— Што вы мне прапануеце?

— Я ўжо казаў табе.

— Зарабляць мне са старшынёй? Чаму-б не, але пра гэта я першы раз чую, ад вас, — адказаў Сьцяпан у дэкляматарскім тоне. — Мой шэф, калі што й гаварыў мне, дык толькі адны паскудзтвы, ажно сорамна паўтараць іх. Ён ня мае намеру ашчасьліўляць мяне дабрабытам, а я ня маю намеру напрошвацца яму ў супольнікі.

— Скандаліш зь ім і чакаеш ад яго прыхільнасьці?

— Ага, ён ужо паскардзіўся на мяне перад вамі, — Сьцяпан: "Стары, урэшце, ускіпіць!" — Прызнаюся, што мне прыемна гэта пачуць. Не такі ён моцны начальнік, значыць, на якога выглядае.

— Хэ-хэ-хэ, сказаў, што ведаў... Ён цябе, браток, бы муху тую, узяў-бы ды — хрусь! — расьціснуў, хэ-хэ-хэ... Бачу, што ня надта разумееш ты, на якім сьвеце жывеш.

— Сьвет — гэта гіганцкія аб'яднаньні зладзеяў ды каапэратывы камбінатараў? Я — у вадным зь іх? I не дарос я да рэчаіснасьці? Да таго, каб брыняць капіталам, на нішто не зважаючы? — Застуда, падумалася Сьцяпану, несумненна спараджае ў мяне рэфлексы дзіцяці, якому перашкаджаюць у гульні.