Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ

— Мамаша,— сказаў ён ціха, не паварочваючыся да сваіх спадарожніц, якія ўсё яшчэ стаялі на дарозе.— Мамаша, там у мяне, у машыне, яшчэ яблыкі, нясіце іх.

— Ага, бягу, трымайце мяне, а то лоб разаб'ю,— азвалася мамаша.

— Я зараз, я зараз,— аж усхліпнула, задыхнулася дзевачка, дачка яе.

— Ага, чорту на рог, так я цябе сваімі рукамі і пусціла.

— Ды ён дамашні, ручны. А тут такі кадр, дзяды і звер,— у голасе мужчыны было ўжо нецярпенне.

— Дзяды і звер... Воўк таксама свойскі, пакуль авечку свяжуе.

— Ды не бойцеся. Вы ж дзержыце карову, галоўнае спакойствіе.

— Я спакойная, я спакойная, і ліха мяне не возьме, калі толькі я яго не крану. Пайшлі, дочка, пайшлі... Зверу звярынае, чалавеку чалавечае. Цьфу, свет перавярнуўся.

Жанчына асмялела, таму што каля яе ўжо былі людзі. Людзі і машыны, якіх усё большала і большала, тоўпіліся і грудзіліся на бетонцы. Ужо даўно развіднела, пачаўся рабочы дзень, і шмат у каго, хто апынуўся на тую пару каля помніка дзядам, ён пачынаўся з дзіва, цуду. I вадзіцелі, і пасажыры спяшаліся паглядзець на гэтае дзіва, а калі можна, то і памацаць яго рукамі. Людзі палавінілі свой наедак, загорнутыя ў газету сняданкі і абеды, неслі зверу ўсё, што ў іх было: яблыкі, хлеб, каўбасу, сала. Сноўдалу ўжо раздражняла гэтая чалавечая мітуслівая добразычлівасць. Ён перабіраў ужо, адмаўляўся ад усяго мяснога, цягнуўся да яблыкаў, заядаў іх хлебам. Ішоў праз людскі натоўп, прагнучы ўжо не наесціся, а як-небудзь выдрацца, прабіцца праз гэты частакол дакучліва працягнутых да яго з міласцінаю рук. I тыя двое, што моўчкі застылі ў камені і нічога не падавалі і не працягвалі, здаваліся яму лепшымі сярод людзей. Лепшымі былі жанчына і дзевачка, якія прайшлі ўжо, зніклі, згубіліся са сваім хлебам на прасёлачнай дарозе. I ён бы, канечне, адвярнуўся ад гэтых працягнутых да яго рук і скіраваў следам за імі. Але яму трэба было зусім у другі бок. Трэба было неяк перабрысці бетонку і ступіць у лес, схавацца ў лесе і красціся лесам. Можна было ісці і бетонкай, ёю якраз і трэба было брацца. Іменна пад каменем, ён адчуваў, і схавана была яго сцежка. Людзі ведалі, што адзяваць у камень, куды класці бетон, дзе пракладваць свае дарогі. Там, дзе ўжо ступала чыясьці нага. А тут спрадвеку вілася іх зубрыная сцежка, між гразкіх балот, непраходнай багны, лясных завалаў, дзе і крумкач не пралятаў, яны перабрыдалі рэчку, выходзілі на зары з вады, як з падання, аб гэтым потым і складалі паданні. Паданні і дзівосныя казкі, як яны ішлі па зямлі след у след, і самы вялікі туман быў ім толькі да каленяў. I зямля скаланалася ад іх нехапатлівай хады, здавалася, што гэта сама зямля кранулася ў дарогу ці сабрала іх у гэтую дарогу, рассунуліся, разамкнуліся балотныя лясныя чарназёмы і падзолы, агаліліся векавыя карані дрэў. Гэтыя карані пастрасалі з сябе вільготны пясок, пахісталіся, пакалыхаліся, абярнуліся зубрамі і рушылі ў дарогу. I тыя з зуброў, якія хоць раз прайшлі гэтаю дарогай, Сноўдала чуў, былі сёння незадаволены ім, яго пакорлівасцю, а мо і крыхаборствам. Не было такога ў звярыным родзе. I не для таго яго выпраўлялі ў дарогу, каб ён збіраў міласціну.