За морам Хвалынскім

Маленькая працёртая манетка на далоні Нігмата трохі супакоіла гаспадара. Ён узяў яе, падкінуў на далоні, нешта крыкнуў гартанным голасам, i адразу ж у дзвярах з явіўся худзенькі хлопчык.

— Ён дасць нам піць? — шэптам запытаў Алекса.

Нігмат кіўнуў, i яны следам за хлогічыкам ў кут караван-сарая. Там, за агароджай-дувалам, стаялі вярблюды, был i нават два кані, што смачна хрумсталі аўсом. Хлончык падвёў ix да вялікай, зробленай з апаленай гліны, яміны, накрытай цяжкай глінянай плітой. У яміну, з другога боку, уваходзіў тонкі жолаб з гліны, які ішоў аднекуль зверху. Хлопчык па прыступках палез у яміну, дастаў адтуль вялікую гліняную біклагу вады, падаў падарожнікам. Пасля ўзяў у ix кумган i сасуды, таксама напоўніў усё гэта вадой. Нігмат i Алекса прагна выпілі вады, пасля Нігмат нешта сказаў хлопчыку, той азірнуўся па баках, спачатку адмоўна пахітаў галавой, а пасля зпоў палез у яміну i напоўніў ix пустыя ўжо біклагі.

— Я сказаў, што ў нас болей няма грошай. Але я прадкажу ягоны лес, калi ён дасць нам трохі вады,— растлумачыў Нігмат.

Амаль у той жа момант з'явіўся гаспадар, ён падазрона наглядзеў на ix i прыдзірліва пачаў пазіраць, як закрывав хлопчык цяжкай крышкай каштоўную ёмкасць. У руках гаспадара былі дзве ляпёшкі. Свежыя, белыя, трохі пакрытыя макам, яны падаліся Алексу нейкім выратаваннем. Яму захацелася выхапіць ix з рук гаспадара, уплішчыцца ў цёплую белую мякаць зубамі i есці, есці... Але ён стрымаўся, асцярожна прыняў ляпёшкі i следам за хлопчыкам пайшоў у маленькі пакойчык — худжар.

Яны добра выспаліся i адпачылі на тонкай высцеганай падсцілцы. Калі Алекса прачпуўся, Нігмата не было. Не было яго i на двары. Алекса падышоў да жалабка, які зацікавіў яго раней, i ўважліва разгледзеў, адкуль жа цячэ вада. Жалабок вёў да вялікай роўнай глінянай пляцоўкі, дзе, відаць, збіралася дажджавая вада ці раса, што пасля сцякала ў ёмкасці ўнізе. «Проста i разумна»,— падумаў ён. Цікава, што чалавечы розум заўсёды прыстасуецца для сваіх патрэб. Зверху, з лесвіцы, ён убачыў нечаканую карціну: на драўляным узвышшы-супе, падкурчыўшы ногі, сядзеў Нігмат, вакол яго стаялі кубкі, кумганы, блюды. Сгіусціўшыся, ён застаў сябра заклапочаным: Нігмат асцярожна трымаў чашу з тонкай белай гліны з чырвонай палівай, разглядаючы яе.