Воляй абраны. Дамова на спакусу
- Автор: Бароўскі Анатоль
- Год: 2012
- Язык: белорусский
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «Воляй абраны. Дамова на спакусу». Краткое содержание книги:
А ўзяць цвярскіх дэпутатаў дваранскага камітэту. Яны яшчэ і далей пайшлі. Падумаць толькі – патрабуюць папярэдняй рэформы судоў, адміністрацыі, цэнзуры. Дык гэта ж… Дык гэта ўжо самы што ні на ёсць сапраўдны закалат, непаслухмянасць, непадпарадкаванасць цару-бацюхну, якога паставіў на трон сам Бог!
Падумаў пра тое, што трэба неадкладна прымаць меры, і пры тым крутыя, жорсткія. Вось ён трошкі супакоіцца і дасць свой адказ не толькі грамадзе, а і сваім міністрам. Нават не маючы на ўвазе найвышэйшай уладаю ухвалены парадак сваіх дзеянняў, яны не павінны былі непакоіць яго імператарскую вялікасць сваім хадайніцтвам, да змянення гэтага парадку схільным, і… не мелі ніякага права падаваць падобную просьбу за агульным іх усіх подпісам…”
Дзверы зноў прачыніліся. Не асмельваючыся пераступаць парог, у праём глядзеў яго асабісты сакратар. Зразумела было, што ад яго, імператара, чакалі распараджэнняў з выпадку смерці аўгусцейшага…
– Іду, іду, – кіўнуў галавой Аляксандр ІІ, – праз хвіліну буду ў канцылярыі.
Ён яшчэ раз зірнуў за акно – на пляцоўцы перад вокнамі ўжо нікога не было.
* * *
– Еўстахій Чарноўскі, – схіліўшы ледзь прыкметна галаву, назваўся малады чалавек. – Скончыў курс навук ва ўніверсітэце. Цяпер жыву ў вёсцы.
– А я – Ежы Кучэўскі-Порай, – адказаў адстаўны афіцэр, – таксама ў вёсцы атабарыўся, служыў да гэтага ў войску.
Паціснулі адзін аднаму рукі, абрадаваўшыся, што так немусова і проста адбылося іх знаёмства. Еўстафій меў лёгкую паходку, гаваркі, і словы ліліся з яго, як светлая вада з крынічкі.
– Вы чым дабіраецеся да вёскі? – з цікавасцю паглядзеў на субяседніка Еўстафій.
– Яшчэ не ведаю. Прыбыў у Вільню з аказіяй, да сяброў завітаў.
– А я на брычцы прыехаў! Рады буду, калі вы згодзіцеся скласці мне кампанію. Я вас давязу да вашых Корсакаў, а потым далей рушу.
– Дык гэта ж вялізны крук. Толькі клопаты для вас лішнія…
Чарноўскі засмяяўся, злёгку дакрануўшыся да пляча свайго новага знаёмага:
– Ды з радасцю прыму на сябе такія клопаты… Засумаваў я па добрай размове.
Ежы паціснуў плячыма, прымаючы запрашэнне, прамовіў:
– Ну, калі так, то дзякую, пан Еўстафій!..
– Так, так, мілейшы мой, і не адмаўляйцеся больш.
– А калі можам выехаць?
– Ды хоць цяпер. Мой кучар у карчме сядзіць, мяне чакае.
Ежы паглядзеў на субяседніка:
– Мне б толькі да маці завітаць… Забраць у яе валізку. А потым я вольны.
– Цудоўна! І мне адлучыцца трэба. Тады план такі – праз дзве гадзіны мы сустракаемся ў карчме “Талер”. Згодны?
– Так.
Некалькі вузкіх вулачак, некалькі масткоў праз канавы, – і экіпаж выкаціў на тракт. Лёгкі вецер кудлаціў галовы, у небе заліваўся нястомны жаўрук. Вазніца маўчаў наперадзе, не адрываючы позірку ад дарогі, зрэдку махаючы пугай, падганяючы каня.
– Любата! – усклікнуў, азіраючыся вакол Еўстафій. – Люблю прыроду. Люблю вёску, люблю працаваць на зямлі. Яна і корміць, і поіць нас, і дае сілу – духоўную і фізічную…
– Так. Чалавек, адарваны ад зямлі, губляе самае дарагое і неабходнае.
Еўстафій зажмурыў вочы, задраў галаву, падстаўляючы вясноваму сонцу свой і без таго загарэлы твар.
“Нічога, здаецца, хлапец, – падумаў пра сябе Кучэўскі-Порай. – Узяў на сябе клопат давезці да Корсакаў, хаця гэта вялікае адхіленне ад яго дарогі… Мы, мусіць, пасябруем з ім. Цікава, ці належыць ён да якога-небудзь таварыства. Не можа быць, каб такі энергічны і разумны чалавек жыў сам па сабе…”
Брычка то нырала ў густыя зараслі і па твары шлёгалі галіны з клейкімі першымі лісткамі, то апускалася ў пясчаную лагчыну; часцей дарога пралягала праз чэзлыя палі, між агародаў з пахілеными платамі… Сустракаліся балоты, верасовыя ўзгоркі, урослыя ў зямлю шэрыя хаты вёсак; на выганах пасвіліся каровы, але яны былі такія худыя, быццам іх год не кармілі; па дарозе, перад уездам у вёску ці на раздарожжы, сустракаліся шэрыя крыжы, перавязаныя вышыванымі ручнікамі. То касцёл сустракаў іх, то царква. У даматканай тканіне людзі, схілялі галаву ў паклоне.
– Бедны край, жабрацкі і панылы! – уздыхнуў Еўстафій. – Літоўскі бедны край! І калі яму прыдзе мажлівасць падняцца з каленяў, каб стаць вольнымі і багатымі, нікому невядома.
Ежы прамаўчаў, не ведаючы, куды хіліць размову Чарноўскі.
– Я люблю Польшу, люблю Літву. І вельмі хачу, каб вось гэты народ, забіты і няшчасны, умеў пісаць і чытаць, цікавіўся музыкай і паэзіяй… Мне бачыцца ў будучым, што не будзе ні багатых, ні бедных, а ўсе будуць жыць у згодзе. А для гэтага ўжо сёння павінны аб’яднацца ўсе слаі нашага грамадства і ўключыцца ў агульную барацьбу за свабоду. З наступнага года я думаю адкрыць школу, у якой будуць вучыцца пісьменнасці дзеці сялянаў…