Пан Тадэвуш, або Апошні наезд у Літве

«Reverendissime, — сказаў ксяндзу Скалуба, — Вось гэта дык табака! Дастае да чуба! З тых дзён, як нос нашу (тут доўгі нос пагладзіў), Такой не нюхаў я (і чхаць ізноў заладзіў), Мо бернардынская і, пэўне, з Коўна родам, Бо горад той табакай славіцца і мёдам. Я быў там год ужо…» Ксёндз мовіў: «На здароўе Усім вам, паважаныя мае панове! Што ж тычыцца табакі, дык змыліўся груба Наш вельмі паважаны дабрадзей Скалуба. Яна аж з Яснае гары, яе паўліны У Чанстахове труць з табачнае расліны, У месцы цудамі праслаўленай іконы Прачыстай, каралевы польскае кароны; Народ яе ў нас і літоўскай называе. Яна Карону і цяпер абараняе, Літву ж дык вельмі схізма ўжо апанавала!» «Аж з Чанстаховы? — мовіў Вільбік, — год не мала Таму я ў споведзі там быў. Даходзяць весці, Што быццам бы француз, гасцюючы ў тым месце, Касцёл задумаў разваліць і скарб заграбіць, Ды лжэ „Кур ’ер Літоўскі“, як заўсёды, мабыць?» «Няпраўда, — мовіў Робак, — пан наш найяснейшы Напаляон — католік сёння найшчырэйшы, Яго ж памазаў папа; паміж імі згода, Дык лечаць норавы французскага народа, Што трохі папсаваўся. Праўда, з Чанстаховы Аддалі многа серабра на скарб вайсковы Для бацькаўшчыны Польшчы. Гэтак, з волі Божай, Заўжды яго алтар радзіме дапаможа. У Княжастве Варшаўскім вось, з народу волі, Сто тысяч войска ёсць, а хутка будзе болей, А хто аплаціць войска? Можа, вы, літвіны? Вы ж плаціце Маскве са шкодай для краіны». «Чорт даў бы, — крыкнуў Вільбік, — гвалтам забіраюць!» «Ой, дабрадзею, — селянін азваўся з краю З паклонамі ксяндзу і, пачасаўшы ў чубе, — Яно, сказаць, і шляхту ўсю вядуць к загубе, А з нас дзяруць, як лыка». «Хам! — тут голас зычны Падаў Скалуба, — што табе? Ты ўжо прывычны, Што як вугра цябе дзяруць, а гербаваным, Вяльможным, у свабодах залатых хаваным, Як нам? Даўней, браты, хто у шляхоцкім родзе… („А як жа, — крыкнулі ўсе, — роўны ваяводзе!“) А сёння нам правоў шляхоцкіх адмаўляюць: Вось дакажы паперай, хто ты, — заяўляюць!» «Вашэці меней крыўдна, — тут сказаў Юрага, — Вашэці род мужыцкі, прадзед твой стаў шлягай, Але вось я! З князёў! Мяне маскаль пытае, Калі я вольным стаў? Бог толькі гэта знае! Няхай ён пойдзе ў лес, спытаецца ў дубіны Правоў расці над іншыя ўсе дзеравіны». «Гэй, князь! — азваўся Жагель, — бай каму другому, Тут знойдзеш мітры ледзь не ў кожным дому». «У гербе крыж, — сказаў Падгайскі,— значыць, скрьгга Алюзія, што род ідзе ад неафіта». «Фальш! — крыкнуў Бірбаш, — я з графоў татарскіх, знаю, А крыж у гербе „Карабель“ таксама маю». «Парай, — Міцкевіч крыкнуў,— гэта герб князёўскі, Пра гэта многа піша ведамы Стрыйкоўскі!»