Wydziedziczeni [The Dispossessed - pl]

Mimo to czuło się w nim wspólnotę — orzekł w duchu Szevek.

O różnicach musiał sobie stale przypominać.

Wożono go na wieś w wynajętych autach — wspaniałych maszynach o wyszukanej elegancji. Spotykało się ich na drogach niewiele; wynajęcie było drogie, mało zaś kogo było stać na posiadanie prywatnego auta, obłożone bowiem były wysokim podatkiem.

Wszelkie tego rodzaju dobra luksusowe, które — gdyby je bez ograniczeń udostępnić ogółowi — wyrządziłyby nieodwracalne szkody zasobom naturalnym i powodowały skażenie środowiska odpadami produkcyjnymi, podlegały ścisłej kontroli przepisów i podatków. Przewodnicy Szeveka rozwodzili się nad tym faktem z niejaką dumą. A-Io od wieków wiedzie prym na świecie — chełpili się — w kontroli ekologicznej i gospodarce zasobami naturalnymi. Wybryki Dziewiątego Millennium należą do bezpowrotnie minionej przeszłości, a jedynym po nich spadkiem jest niedostatek niektórych metali, które można na szczęście sprowadzać z Księżyca.

Z okien samochodu czy pociągu oglądał wsie, farmy i miasta, twierdze z feudalnych czasów i ruiny wież Ae — starożytnej stolicy imperium sprzed czterech tysięcy czterystu lat. Oglądał pola uprawne i jeziora, wzgórza prowincji Avan — serca A-Io — i białe gigantyczne szczyty łańcucha Meitei na północnym horyzoncie.

Piękno tej ziemi, dobrobyt jej mieszkańców napełniały go nieustającym podziwem. Jego opiekunowie mieli słuszność: Urrasyjczycy potrafili korzystać ze swego świata. Jako dziecko uczono go, że Urras to gnijąca mierzwa nierówności, krzywd i brudu. Tymczasem wszyscy ludzie, których tu spotykał, wszyscy, których widział — w najmniejszej nawet wioszczynie — byli dobrze ubrani, dobrze odżywieni i — wbrew jego przewidywaniom — pracowici. Nie wystawali ponurzy, czekając na rozkazy, zanim się do czegoś wzięli.

Podobnie jak Anarresyjczycy, uwijali się przy robocie. Zadziwiło go to. Przyjmował, że jeśli odjąć człowiekowi przyrodzoną podnietę do pracy — inicjatywę, spontaniczną energię twórczą — i zastąpić zewnętrzną motywacją i przymusem, zmieni się go w pracownika leniwego i niedbałego. Ale czyż to robotnicy niedbali prowadzili te piękne gospodarstwa, produkowali te wspaniałe samochody i wygodne pociągi? Ponęta i przymus zysku okazywały się najwyraźniej znacznie skuteczniej zastępować naturalną przedsiębiorczość, niż nauczony był sądzić.

Chętnie by porozmawiał z tymi krzepkimi ludźmi o dumnym wyglądzie, których widywał w małych miasteczkach; zapytałby ich na przykład, czy uważają się za biednych — jeśli tak wyglądają biedacy, przyszłoby mu zrewidować swoje pojęcia o świecie. Jego opiekunowie tyle mu jednak mieli do pokazania, że nigdy jakoś nie starczyło na to czasu.