Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ

Яўмен Ярыга наглядаў за бойкай птушак з-за кустоў, што раслі абапал канавы, на беразе якой ён сядзеў. Паглядаў i пасміхаўся, забыўшыся пра тое, што яму самому трэба хавацца, берагчыся, не вытыркацца, забыўшыся i пра вуду i пpa рыбу, якая ўжо даўно падышла i смакавала камбікорм: паплавок, як жывы, хадзіў па вадзе, пагойдваўся, прытапляўся, клаўся набок. Відаць, рыба была добрая, вялізная, мо той самы дванаццацікілаграмовы карп-вытворца, што ўцёк заўчора з цэнтральнай сажалкі, якога i наважыў упаляваць Яўмен, таму што ўсякая іншая рыба не рызыкыула б падысці да Яўменавай снасці. З вудзільнам, што каля яго ног было ўторкнута ў зямлю, ямчэй ісці не на рыбу, а на воўка — бярозавая неакораная, метры ў тры жэрдка, а не вудзільна. I жылка на ёй — канат, баржу прынатоўваць і цягнуць на буксіры можна, а не тое што рыбіну. Смеху з гэтай Яўменавай снасці на ўсю вёску. Але ж смех смехам, а не было ў вёсцы i лепшага за Яўмена рыбака, не было больш за яго i ўдалага браканьера, a ў Яўменавай вёсцы ўсе рыбакі — браканьеры. I гэтыя самыя рыбакі-браканьеры крыўдавалі на Яўмена: карова лужу зробіць, нямтур рыбу зловіць. Была, пэўна, праўда ў гэтых словах, бо лавіў Яўмен тую рыбу ў месцах самых неспадзяваных, дзе, здавалася, i апалонік не завядзецца, лавіў на зайздрасць іншым, таму што іншыя, калі станавіліся побач з ім, марна трацілі час, цадзілі воду, мылі чарвякоў. Яўмен цягаў адну рыбіну за другой, а яны толькі смалілі махорку ды лаяліся. Як слова нейкае ведаў нямы, дзе б ні закінуў вуду, не абыходзіла яе рыба, у самае няўчассе з пустымі рукамі з рыбалкі не варочаўся. Калі ўжо не ў канаве, не ў лужынах, не ў возеры, дык у рыбгасныя сажалкі нахабна ўлезе, а нацягае кайстру карпаў. Толькі вось гэтага карпа, што смакуе зараз камбікорм, яму, па ўсім, пе злавіць, хоць Яўмен, здаецца, i чуе прысутнасць рыбіны побач, штосьці хвалюе яго, непакоіць, ён круціцца, як певень па седале перад світанкам, адчувае нейкую няёмкасць, нязручнасць, але не здольны засяродзіцца, не можа не глядзець на птушак. А тыя кружацца над ім, над сажалкамі-копанкамі, як скокі ўсё роўна распачалі тут, як кружыцца, гойсае i скача паплавок перад тым, калі схавацца пад вадой, калі рыба ўжо пацягне i напне жылку. I Яўмену здаецца: тут, над сажалкамі, у чыстым небе, не птушкі вяжуць карункі, а кружыць яго коркавы паплавок. Так нагадвае бойка птушак той урачысты i хвалюючы момант, калі б'ецца на кручку рыбіна. I ён як бы мае нейкае дачынеппе да той бойкі ў небе. Ён — як i чайкі з варонай — знітаваны нейкай нябачнай ніццю, i птушкі цягнуць яго за сабой, цягнуць у неба, уцягваюць у бойку. Чайкі ж амаль ужо задзяўблі варону, тая імкнецца прэч ад вады, у лес, да выратавальнага паўзмроку дрэў, дзе ёсць магчымасць схавацца, дзе яна сярод роднай стыхіі больш вёрткая, дзе ёсць магчымасць прыпасці сваім шэрым целам да шэрага голля, зліцца з ім, зашыцца ў вецце. A чайкі трымаюць варону на гале, сярод вады, дзе яны больш разваротлівыя, дзе яны злавілі яе на злачынстве, калі яна крала ix яйкі. Пух i пер'е ляцяць над вадой. I ў небе, высока ад зямлі, ідзе бойка, ідзе вайна за жыццё, за жыццё сёння i заўтра.