Збор твораў у двух тамах. Том 2. Проза

Зэльва, 9 лістапада 1970 г.

Паважаны сябра!

Ліста Вашага атрымалі. Цешыць мяне, што музей Ваш пакрысе багацее. Што датычыць дывана, дык слова сказана. У нас адліга. Толькі ў прыродзе…

Мы больш-менш здаровыя. Як я ўжо пісала, муж кінуў курыць, што ж – усебакова на карысць. Аб Караткевічу чытала, Жога – гэта псеўданім Прокшы, а яўрэі ніколі не былі спагадлівымі да культуры народаў, з якіх жылі, яны наагул раскладалі еўрапейскую культуру. Былі ў іх і асветнікі, але ўвесь бруд, хлусня, парнаграфія – усё пераважна з-пад іх пяра. Тую “Ладу” шчыра ганяць і рускія пісьменнікі, гэта не песня Ісакоўскага, напрыклад, а нейкая брындушка без аніякага густу (я сама чытала), але беларусы павінны ёю захапляцца, бо яна па-расейску. Прокшава логіка. Я, здаецца, нядаўна чытала аб гэтай “Ладзе” ў “Литературной газете”. Паводле Прокшы, усе мусяюць пісаць аб ГЭС, ДрЭС і т.п. А вось прыедуць чужынцы ці разумныя экскурсанты, дык тая ГЭС для іх – не цуда, яны едуць у Кіжы, спяшаюцца ў Эрмітаж, у Аружэйную палату, разглядаюць старую архітэктуру, якая была яшчэ не стандартам, а вялікім індывідуальным мастацтвам вялікіх майстроў.

Такое прамаўляе да людзей без крыку і рэкламы, бо ў ім – мастацтва, любоў і душа. Грандыёзныя будоўлі – гэта не натхнёная творчасць, гэта пытанне матэрыяльных магчымасцяў дзяржавы, гэта радуе дабрабытам, але веліччу не палоніць, як, напрыклад, простыя формы маўзалею В[ладимира] И[льича] Л[енина] ля Крамля.

Валодзя [Караткевіч] – паэт, таму піша аб сапраўды цікавым і паэтычным. Кожны бачыць свет па-свойму, і гэта цікава, а не стандарт. Вось у Зэльву прыязджалі нашы амерыканцы. Яны павезлі дамоў не фабрычныя вырабы, гэтым іх не здзівіш, а беларускі тканы дыван, добрую кніжку, што прамаўляе да сэрца, вязку сухіх грыбоў-баравікоў. Знача, людзі адвозяць кусочак душы народу, а яго матэрыяльным дасягненням яшчэ жадаюць расці. Тэхніка захоплівае толькі ў кампутарах ды ў палётах на Месяц, а мастацтва, справядлівасць, чалавечнасць, свабода і песня будуць палоніць людзей да канца існавання свету. Хто сяння апявае трактар (між іншым – неабходны)? А вось каня-сябру, вытрывалага памочніка, даганяючага вецер ці выносячага з бою, жывога і вернага – апявалі вякамі.

Думаю, што Вам, карыстаючыся з умення Ю. Бібіла і старэйшых жанчын, варта наладзіць у Гудзевічах мастацкі, хоць і аматарскі, выраб паяскоў, сурвэтак і другіх сувеніраў. Вось было б цудоўна! А можа, наладзіць лучнасць з адпаведнымі арганізацыямі і пусціць гэта ў свет? Усё, створанае пад кіраўніцтвам добрых мастакоў і знаўцаў, было б і прыстасаваным да сучаснасці, і карысным, і экспанатамі для музею. Адукаваныя ткачыхі-мастачкі – гэта ж і неблагі заробак каля хаты. Як Вы на гэта заглядаецеся, Саша?

Учора былі ў нас госці – Наташа Брылёўна з мужам Семашкевічам і Г. Яны фактычна прыехалі да Г., але нанеслі візіт і нам. Наташа – скромнае, харошае дзяўчо, сам Семашкевіч пасаліднеў, а Г. быў, як заўсёды, п’яны і неразумны. Ён даўно ў нас не быў, на яго лісты я не адказвала, дык і візіт яго не быў для нас асаблівай прыемнасцю. Такіх трэба пасылаць за граніцу, каб яны там малавеле набраліся таварыскага лоску, а то ім здаецца, што напіцца самому і напаіць госця – гэта самае патрэбнае інтэлігентнай маладой жанчыне і яе каханню… Жаль, што ў Менску не іначай адносяцца да жыцця і сяброўства. Калі хто нешта друкуе (казала Наташа), дык так і чакаюць, язык высалапіўшы, каб хутчэй напіцца за кошт аўтара да бяспамяцтва, і гэта галоўнае… А хто з маладых не п’е, дык, знача, той падазроны.