Migotliwy swiat

— A więc, fajka pokoju…

— Gdzież ona? — Stubbs, udając obojętność, powoli obejrzał półki i wszystkie kąty pokoju. — Znalazłem. Tak długo jej nie paliłem, że z munsztuka zalatuje coś kwaśnego. A jaki tytoń?

— Weź ten w blaszanym pudełku. Usiądź przy mnie. Poczekaj, nie ruszaj zapałek. A co to za książka? Tam w rogu.

— To — odrzekł Stubbs — książeczka dość poważna; sama tam wpadła.

Drud wziął książkę. — „Sztuka jako forma rozwoju społecznego” — głośno przeczytał i wyrwał z dzieła garść stronic, mówiąc przy tym: — Tego rodzaju książki są dobre do wszystkiego oprócz podstawowego celu — potem zapalił kartkami fajkę. Zaciągnąwszy się kilka razy, z powagą wręczył ją milczącemu Stubbsowi. Ten był jeszcze nadęty, ale już z iskrami zadowolenia w oczach; zaczął też wypytywać o pobyt w więzieniu.

— Przychodził prokurator — powiedział Drud, patrząc w ogień. — Denerwował się, zadał kilka bzdurnych pytań. Nie odpowiedziałem, w końcu wygoniłem go. Była jeszcze… — Drud wypuścił gęsty kłęb dymu. — Ale latarnia mimo wszystko jest dobra, co, Stubbs, jednak i tak jutro muszę odejść.

— Znowu — ze smutkiem zauważył latarnik.

— Mam powody, żeby nieco się rozerwać. Więcej radości, Stubbs! Wiesz już o tym, jaka euforia zapanowała w cyrku. Coś podobnego zrobiłem w różnych punktach ziemi, przeczytasz o tym w gazetach.

— Wyobrażam sobie! — rzekł Stubbs. — W gruncie rzeczy mało mówię, to z przyzwyczajenia, ale jak tylko przypomnę sobie, kim jesteś, to pode mną jakby zapalało się krzesło.

Drud zmarszczył brwi i ukrył uśmiech w wąsach.

— Czy słońce cię nie zadziwia? — spytał bardzo poważnie. — A to uderzenie fali? A ty sam, gdy ze zdziwieniem odnajdujesz własne odbicie w głębiach swego serca i mówisz: „to ja, ja, ja”, i wsłuchujesz się w tę złudną chwilę, i zamykasz w szczelinie swej źrenicy stumilowy szmat nieba i morza — czyż wówczas jesteś tak głupio i zarozumiale spokojny?

— Dobrze, dobrze — mitygował go Stubbs. — A co powiesz, gdy spytam, czyś się nie zakochał?

Wymówił te słowa z odcieniem tak szczerego i naiwnego zatroskania, że Drud wybaczył mu tę spostrzegawczość.

— Chyba nie… — wymamrotał popychając nogą polano. — Kontrast był zbyt szokujący. Całe sedno tkwi w kontraście. Czy zrozumiałeś z tego cokolwiek? — Wszystko! — ze strachem wyszeptał Stubbs. — Kawa gotowa.

— Dość o tym; powiedz, przestałeś pisać wiersze czy nie?

— Nie — odrzekł Stubbs dobitnie; jego oczy zabłysły przy tym żywo i z pożądaniem. Niejeden raz widział siebie na cokole żeliwnego pomnika, jak wyciąga wieszczą rękę ponad rozsłonecznionym placem. Ale w jego poczciwej duszy poezja leżała plackiem, bo z braku miejsca nie mogła się poruszyć. Podobnie jak grad, zrodzony z naelektryzowanych chmur i wichru, dźwięcznie stuka po tamburynie, a głucho bębni po beczce. — Nie, pod tym względem nie będzie między nami zgody. Wiersze pisze, coraz łatwiej, mam nawet, że się tak wyrażę, nie tyle genialne, co doskonałe strofy.

Gdy tylko zaczął mówić o wierszach — mógł je pisać o każdej porze dnia, wierząc w ich ponadczasowe wartości — był przekonany, że Drud drażni się z nim, co spowodowało, że jego kości policzkowe spąsowiały, głos zadźwięczał, a ręce wpiły się we włosy i odrzuciły je ku górze, jak jakiś gorejący krzak.

— Chcę ci przeczytać „Telegrafistę z podziemi”.

— Wyobraź sobie, że chcę usłyszeć — śmiejąc się kiwnął głową Drud — tak, i to jak najszybciej.

Z nieukrywanym zadowoleniem Stubbs. wytaszczył ze skrzyni całą stertę zeszytów. Kartkując je mruczał: — Ale to jeszcze niedopracowane, w pierwszej redakcji, tu, niczego sobie — i temu podobne uwagi, świadczące o ogarniającym go amoku. W końcu zatrzymał się na rękopisie upstrzonym kleksami.

— Proszę posłuchać — powiedział Stubbs.

— Słucham — odrzekł Drud.

Latarnik zaczął mówić śpiewnie: W znoju wiosennym i wietrznym