Выбраныя творы ў двух тамах. Том ІІ

Дык калі і з чаго ж усё гэта пачалося?.. Ва ўсім мы намагаемся, прагнем знайсці пачатак, шукаем яго бясконца, часам знаходзім і, усцешаныя, не падазраваем нават, што ўсё гэта адна толькі бачнасць. Усе пачаткі толькі сведчанне канцоў. Са скону Мар'яна пачалося ўсё і тут. Хаця, калі цвяроза, і яго смерць была толькі працягам. Чаго? Каб ведаць гэта, каб зазірнуць туды, дзе сыходзяцца канцы і пачаткі, каб дасведчыцца, ці сыходзяцца яны. Не, пэўна, лепш не зазіраць, каб не ведаць, як не ведае сёння вёска пра тое, хто першы паквапіўся на дзетдомаўскае, хто першы вырваў травінку з яго падвор'я, падняў і панёс з сабою трэсачку, выцягнуў і прыхаваў у кішэні цвік. Ці быў першы? Здаецца па ўсім, не. Не было першых, як няма яшчэ і апошніх, ёсць яшчэ што, дзякуй богу, расцягваць. «Не з нас пачалося, не на нас і скончыцца» — так гаворыць кожны ў вёсцы. I атрымлівалася нешта накшталт зачараванага кола, кругавой парукі. Усе цудоўна і да драбніцы ведалі і помнілі, хто і што браў пасля, пасля таго, як хтосьці ўжо нешта ўзяў. Невядома хто — хтосьці, невядома што — штосьці. О, гэтае выратавальнае і бязмежнае штосьці, хтосьці, і дзесьці, і калісьці, а па сутнасці: кожны, усюды і заўсёды, таму што ніхто за дзетдом не адказваў. Ужо на другі дзень пасля смерці Мар'яна ён быў нічый. Адны гаварылі, што яго ўзяў сабе на баланс сельсавет, старшыня сельсавета адмахваўся: на балансе калгаса. Калгас штогод плаціў пяць-шэсць тысяч рублёў за начлег і пастой шэфаў па хатах калгаснікаў, а да дзетдома не датыкаўся, таму што яго трэба было рамантаваць. А ад рамонту таго старшыня калгаса ўхіліўся, навошта яму лішні клопат. Ён сцвярджаў, што будынак належыць райана. Мо і сапраўды дзетдом адышоў да райана, але гэта было заслана тайнай і змрокам. А што такое райана, прозвішча ці арганізацыя, у вёсцы ніхто не ведаў. I будынак, які каштаваў па ацэнцы вопытных людзей не менш, чым сто пяцьдзесят, двесце тысяч рублёў, пуставаў і паціху разбураўся. Усе раптам перасталі прыкмячаць яго, як саромеліся, што такая будыніна ёсць у вёсцы, стаіць навідавоку, мазоліць вочы. Ні запалкі, ні маланкі на яе. Цяжкім грузам, каменем вісеў той будынак і на шыі раённага кіраўніцтва, лічыцца лічыцца, а карысці аніякай, адзін толькі дакор. I машыны, што наязджалі з раёна, праскоквалі міма дзетдома, як міма пустога месца. Усе рабілі выгляд, што яго няма. Няма ў прыродзе — і ўсё, і на душы лёгка і спакойна, адпачывае душа сярод вясковай і лясной цішы і прыгажосці. Любата, раскоша, хараство. Аніякіх праблем. Геолагі, праўда, стварылі праблемы, не вытворчага, а іншага роду, сеялі смуту, бянтэжылі вясковых жыхароў, наганялі суму і на мясцовае раённае начальства. Не, зразумела, яны не ўлазілі ў жыццё вёскі ці раёна, але сваёй прысутнасцю шмат каму псавалі апетыт і кроў.